Van kasteel tot arbeiderswoning, van hoeve tot industrieel complex, van dorpsplein tot interbellumwijk, het bouwkundig erfgoed van Vlaanderen is even kleurrijk als divers en herinnert ons dagelijks aan ons rijke verleden.

De zorg voor monumenten bestaat al lang in onze contreien. De eerste maatregelen met het oog op het behoud van monumenten worden uitgevaardigd door Napoleon. Op 7 januari 1835 richt het pas onafhankelijke België een Koninklijke Commissie voor Monumenten op, een primeur op Europees vlak. De eerste omvattende wetgeving komt er in 1931, met de wet van 7 augustus 1931 op de bescherming van monumenten en landschappen.

1975 wordt door de Raad van Europa uitgeroepen tot Europees Monumentenjaar. Het decreet van 3 maart 1976 tot bescherming van monumenten, stads- en dorpsgezichten is een direct gevolg van het succesvolle monumentenjaar en geldt als de grote doorbraak van de monumentenzorg in Vlaanderen. Dit decreet is vandaag nog steeds van kracht en regelt, samen met de uitvoeringsbesluiten, de inventarisatie, de bescherming en het beheer van de Vlaamse monumenten.

Het Agentschap R-O Vlaanderen Onroerend Erfgoed is verantwoordelijk voor de bescherming van monumenten en stads- en dorpsgezichten. Ze adviseert over stedenbouwkundige vergunningen en verleent toelatingen voor werken aan beschermde onroerende goederen. De Vlaamse overheid geeft voor deze werkzaamheden een financiële tegemoetkoming in de vorm van premies voor onderhoud en restauratie. Ook fiscale aftrek is mogelijk.

Een belangrijk project van Onroerend Erfgoed is de geografische inventarisatie van het bouwkundig erfgoed, die eind jaren 1960 werd opgestart door de voormalige Rijksdienst voor Monumenten- en Landschapszorg. De per gerechtelijke arrondissementen en kantons verzamelde gegevens worden in de reeks “Bouwen door de Eeuwen heen” gepubliceerd. Voor de provincies West-Vlaanderen en Vlaams-Brabant werd deze reeks vanaf ca. 2001 voortgezet door bundels met een afdruk per gemeente.

Ook voor het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE) is de inventaris van het bouwkundig erfgoed een kerntaak. Het VIOE is verantwoordelijk voor het beheer en de optimalisatie van het gebruik van de gegevens in de inventarisdatabank. Tegelijk zorgt het Instituut voor de inhoudelijke aanvulling van de gegevens in het kader van herinventarisatie of aanvullende thematische inventarisatie.

Daarnaast beschikt deze onderzoeksinstelling over een aantal specialisten op het vlak van interieurconservatie en -onderzoek, industrieel erfgoed, orgels en restauratietechnieken. Voor meer informatie kunt u rechstreeks terecht op de website van het VIOE.

U leest hier meer over:

• Beleid bouwkundig erfgoed
• Bescherming
• Onderhoud en restauratie
• Vergunningen en adviezen voor werkzaamheden
• Onderzoek
• Publiekswerking

De Vlaamse administratie werkt voor de monumentenzorg nauw samen met een aantal (overheids)vzw's die in de praktijk een aantal taken hebben overgenomen:

• Erfgoed Vlaanderen
• Monumentenwacht Vlaanderen
• Open Monumentendag
• VCM Contacforum voor Erfgoedverenigingen

Voor algemene inlichtingen kunt u terecht bij

Karel Robijns
Agentschap R-O vlaanderen
Directie Coördinatie Werking Onroerend Erfgoed
Koning Albert II – laan 19 (bus 3)
1210 Brussel
karel.robijns@rwo.vlaanderen.be