Landschapscontactdag 2022: landschappen in transitie - call for papers

14.10
2022
Agenda

Antwerpen-Ekeren

Campus Noordkasteel - Antwerp Maritime Academy
Noordkasteel Oost 6, 2030 Antwerpen
Vrijdag 14 oktober 2022
9.00 - 17.00 uur

Op vrijdag 14 oktober 2022 komen we opnieuw samen voor de jaarlijkse landschapscontactdag. Dit jaar ligt de focus op landschappen in transitie. Tijdens de landschapscontactdag staat het onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis en de dynamiek van het Vlaamse cultuurlandschap centraal. We stellen recente onderzoeksmethoden en -resultaten over landschapsgenese voor. Er is ook ruimte voor discussie en uitwisseling van kennis en ideeën binnen het brede landschapsonderzoek. De landschapscontactdag streeft ernaar de interactie en samenwerking tussen verschillende invalshoeken en disciplines in landschapsonderzoek te versterken.

Foto bovenaan: Ekers fortje langsheen het Groot Schijn-Hoofdgracht en de Intermodal Main Hub Antwerp

Landschappen in transitie

Dit jaar ligt de focus op landschappen in transitie. Landschappen zijn dynamisch en verkeren altijd in transitie, maar het tempo en de schaal waarop dit gebeurt varieert heel sterk, zeker in de laatste decennia. Het landschap staat steeds meer onder druk door allerhande uitdagingen in functie van economische omschakeling, klimaatadaptatie, modernisering van landbouw, woningnood, natuurcompensatie, enz.

Vooral in randstedelijke, geïndustrialiseerde landschappen met veel ruimte-eisende energie- en verkeersinfrastructuur, voelt de transitie heel scherp aan. Tegelijk spelen deze ingrijpende omwentelingen zich af in landschappen waarin nog steeds gewoond moet worden en waar ook behoefte blijft voor besteding van vrije tijd. Frappant is ook dat vele deelgebieden in dergelijke landschappen een sluimerend ruimtelijk bestaan kennen. Geplande ontwikkelingen kunnen er ‘on hold’ staan, bijvoorbeeld in afwachting van een milieu-effecten-beoordeling of vergunning of een geschikt moment voor initiatief. Bepaalde zones krijgen al of niet gewild een tijdelijke invulling en worden gedoogd, verwelkomd, gekoesterd of verwenst. Kortom, bij landschappen in transitie is er vaak al ‘een hoek af’ en zijn de traditionele kenmerken soms ver te zoeken. Maar hebben deze landschappen dan weinig te bieden? Is er geen redden meer aan…? Of is er veerkracht mogelijk bij landschappen in transitie? Biedt scheiden of net verweven van functies een oplossing? En kan dit iets betekenen voor de eigenheid en de kwaliteit van deze, bij uitstek antropogene landschappen uit het eco-modernisme…?

Voor deze editie leggen we onze focus op de noordelijke Antwerpse stadsrand, waar meer dan 50 jaar havenontwikkeling op de rechteroever van de Schelde nog steeds haar impact laat voelen op de landschappen van Stabroek, Ekeren en Merksem. Anders dan de gespaarde dorpen Doel en Kallo op de linkeroever, verdwenen hier tussen 1964 en 1966 de polderdorpen Lillo, Oorderen, Oosterweel en Wilmarsdonk van de kaart. In de plaats kwamen kanaaldokken en opgespoten terreinen bezet met allerhande opslagtanks. In het hinterland - nog steeds in volle transitie - kwamen logistieke uitrustingen met bedrijven, kantoren, sporenbundels, ontsluitingswegen, ontginningsplassen, stapel- en stortplaatsen. Daar tussenin bevinden zich gehavende polderlandschappen met kreekrestanten, bunkerlinies, jonge bossen en volkstuincomplexen.

Locatie

De landschapscontactdag vindt plaats in de sterk verstedelijkte regio rond Antwerpen en meer bepaald het havengebied met de noordelijke havendokken op de rechteroever van de Schelde. Naast de laatste relicten van de dorpen Oosterweel en Wilmarsdonk, vind je hier ook de natuurgebieden van De Kuifeend en de Grote Kreek, de storthoop Hoge Maai, het vormingsstation Antwerpen-Noord, de Ekerse Fortjes langs het Groot Schijn - Hoofdgracht, de volkstuincomplexen aan het Muisbroek, de Bospolder en de Put van Ekeren.

De contactdag vindt plaats op de campus Noordkasteel van de Antwerp Maritime Academy, bereikbaar via tramlijn 24. Tijdens de namiddagexcursies ontdekken we de oostrand van de Antwerpse haven op rechteroever (Antwerpen, Stabroek en Ekeren). 

Open oproep

We zoeken 5 lezingen die een aspect belichten van het Antwerpse havenlandschap in transitie. Dit jaar zoeken we specifiek sprekers die hun bijdrage kunnen leveren over de oostrand van de Antwerpse haven op rechteroever (Antwerpen, Stabroek, Ekeren en Merksem), en liefst vanuit de meest diverse hoeken. We laten ook meer ruimte voor debat over het centrale thema ‘transitie’ en hoe daarmee om te gaan in het betreffende gebied.

Wil jij jouw onderzoeksresultaten delen? Stel je dan kandidaat voor een lezing, excursieleiding of poster. Mail vóór woensdag 15 juni een samenvatting van 250-400 woorden naar inge.verdurmen@vlaanderen.be en koen.himpe@vlaanderen.be.

Programma en inschrijven

Het definitieve programma maken we in de loop van juli bekend, waarna de inschrijvingen zullen starten.

Organisatie

Deze landschapscontactdag is een samenwerking tussen het agentschap Onroerend Erfgoed, de Universiteit Gent – Vakgroep Geografie & Vakgroep Archeologie, de Universiteit Antwerpen – Departement Geschiedenis, de Vrije Universiteit Brussel – Vakgroep Kunstwetenschappen & Archeologie, Regionaal Landschap De Voorkempen vzw en IOED Erfgoed Voorkempen.

1ste foto: Diepwaterduikers in de Put van Ekeren
2de foto: Grensstrook Antwerps havenbedrijf nabij de Ettenhovense polder
3de foto: Sint-Laurentiustoren van Wilmarsdonk nabij het Churchilldok
4de foto: Vormingsstation met spoorbundel Noord