Landschapscontactdag 2024: Beestige landschappen, de relatie mens en dier in het landschap

04.10
2024
Agenda

Zaal Nettenberg

Hertenbergstraat 1, 3080 Tervuren
Vrijdag 4 oktober 2024
9.30 - 17.30 uur

 

Op vrijdag 4 oktober 2024 komen we opnieuw samen voor de jaarlijkse landschapscontactdag. Thema van dit jaar is 
Beestige landschappen, de relatiemens en dier in het landschap. 

Tijdens de landschapscontactdag staat het onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis en de dynamiek van het Vlaamse cultuurlandschap centraal. We stellen recente onderzoeksmethoden en -resultaten over landschapsgenese voor. Er is ook ruimte voor discussie en uitwisseling van kennis en ideeën binnen het brede landschapsonderzoek. De landschapscontactdag streeft ernaar de interactie en samenwerking tussen verschillende invalshoeken en disciplines in landschapsonderzoek te versterken.

 

Foto boven: Koen Himpe, Schotse hooglander in toegankelijk natuurgebied Kennemerduinen

Beestige landschappen, de relatie mens en dier in het landschap

 

Dit jaar ligt de focus op de veelzijdige relatie tussen mens, dier en landschap. We denken na over hoe dieren gekoesterd, benut, gedoogd of juist verstoten werden in hun leefgebied. Het domesticeren, het letterlijk ‘tot huisdier maken’ (aanvankelijk hond, daarna geit, schaap, varken, enzovoort…) wordt gezien als een belangrijke stap die de mens heeft gezet in functie van het beschikken over een controleerbare voedselbron. Het maakte hem ook mogelijk om het onrustige rondtrekkende bestaan als jager-verzamelaar op te geven. Het hoeden of herderen van tamme dieren leverde nadien opmerkelijke landschappelijke structuren en gebruiken zoals drijfwegen, terpen en heerdgangen. Het weiden, samendrijven of ophokken gaf ontstaan aan talrijke vormen van afsluitingen zoals hagen, kralen en haha’s en dierenverblijven zoals kennels, rennen, stallen en tillen. Daar tegenover stond het bejagen, controleren of zelfs bestrijden van wilde dieren, zowel enkelingen maar ook ganse populaties, bijvoorbeeld om schade aan gewassen te voorkomen, maar ook als tijdverdrijf of winstbejag, of zelfs uit angst of bijgeloof. In resterende bossen getuigen hiervan nog boswallen, jachtsterren of wolvensprongen. Hilteweren, konijnenwarandes, eendenkooien en visvijvers zijn dan weer specifieke voorbeelden van gespecialiseerde vangstof kweektechnieken, waarbij de mens zich telkens meester maakte over dieren. 

Ook in zijn drang naar perfectie en prestatie heeft de mens gaandeweg dieren gefokt en veredeld, wat een groot aantal rassen en kruisingen opleverde. Genetische variatie – ondertussen soms met uitsterven bedreigd - van zowel wilde dieren als landbouwhuisdieren en hun specifieke erfelijke eigenschappen zijn er het resultaat van. Een apart verhaal in de relatie mens en dier staat in het teken van vermaak. Het verzamelen en etaleren van bezienswaardige of zeldzame
exemplaren in dierentuinen en het inzetten van viervoeters in de sport, beoefend op renbanen, in springpistes of op grasvelden is opmerkelijk.

Een bijzonder topic tenslotte gaat over de ruimte die dieren krijgen om zich te verspreiden in het versnipperde landschap. Denken we bijvoorbeeld aan vistrappen, ecoducten en wildwerende afsluitingen. Soms krijgen soorten of populaties vrije baan terwijl andere net in toom worden gehouden. Hoe mens en dier het landschap met elkaar moeten of kunnen delen, is dus ook een toekomstgerichte vraag. De aanwezigheid van dieren in het landschap, en zelfs de inzet van dieren in het beheer ervan, is een verhaal van uitersten. Een verhaal tussen succes en conflict. Hoe dan ook zijn dieren ontegensprekelijk meer dan alleen passieve medegebruikers van het landschap. 

Open oproep

We zoeken 6 lezingen die een aspect belichten van de relatie mens en dier in het landschap.

Voelt je je  geroepen uw onderzoeksresultaten te delen, stel je dan kandidaat voor een lezing, excursieleiding of poster. Mail vóór 17 juni een samenvatting (van 250-400 woorden) naar inge.verdurmen@vlaanderen.be en koen.himpe@vlaanderen.be

Locatie

De Landschapscontactdag vindt plaats in Tervuren, aansluitend bij de Brusselse stadsrand. Naast de aanwezigheid van het voormalige jachtdomein van de Brabantse hertogen en later de Oostenrijkse landvoogden treffen we er ook nog de uitlopers van het Zoniënwoud, met sporen van wildwallen en wolvensprongen, jachtsterren en de latere paardenrenbanen van Groenendaal en Watermaal-Bosvoorde. Dichtbij liggen ook de Sint- Hubertuskapel van Tervuren, de voormalige paardenfokkerij bij de Priorij van Groenendaal en de visvijvers van de Abdij van het Rood Klooster in Oudergem.

Inschrijven

Momenteel kan je je nog niet inschrijven voor de Landschapscontactdag. We maken het concrete programma midden augustus bekend. Op dat moment openen we ook de inschrijvingen.