De waarde van onroerend erfgoed voor één keer niet uitgedrukt in cijfers

Duurzaamheid

Het is een internationale trend om het maatschappelijke belang van erfgoed aan te tonen met cijfers, grafieken en statistieken. Het gegoochel met vastgoedprijzen, economische impactanalyses, … doet soms vergeten dat erfgoed om meer gaat dan de cijfers. Daarom schreven enkele beleidsmedewerkers deze blog. Ter inspiratie bij de start van de nieuwe beleidsperiode.

Waar je van houdt…

Een omzendbrief uit 1834 riep de provinciegouverneurs op om een lijst op te stellen van gebouwen of monumenten die de aandacht van de overheid vroegen door hun oudheidkundige waarde, de herinneringen die eraan verbonden waren of hun artistiek belang. Deze vraag naar het benoemen en bewaren van waardevol erfgoed is sindsdien blijven bestaan. Het appelleert aan een wens van het individu en het collectief.

Erfgoed is de representatie van een verleden waarvan wij het waard vinden om het ons te herinneren. We denken graag terug aan de glorietijd van bijvoorbeeld Brugge of Antwerpen, vertoeven met plezier tussen Haspengouwse boomgaarden of West-Vlaamse polders, maar koesteren ook de geschiedenis van alledag: arbeidershuisjes en lemen hoeves verdienen een plek naast kathedralen en stadhuizen. Ze reflecteren over onze geschiedenis, identiteit, leefgewoontes en maatschappelijke aspiraties. Ze zijn getuigen van de manier waarop onze voorouders economisch, politiek en sociaal omgingen met hun leefomgeving.

Fort Duffel
Fort Duffel 2

Deze monumenten, landschappen en archeologische sites zijn tastbare artefacten van een Vlaanderen dat enkel nog in onze herinnering bestaat. Waar onze herinnering persoonlijk en collectief door de tijd gekleurd is, confronteren historische plekken ons met hoe het werkelijk was. Zo wordt erfgoed een ankerpunt voor ons geheugen. Terwijl het erfgoed als herinneringsmachine een onmiskenbare waarde heeft, verklaart dit nog niet de passie waarmee we kunnen ijveren voor het behoud ervan. We houden van erfgoed omdat het ons een gevoel van tijdloosheid geeft, een overwinning op de vergankelijkheid en het verlies, eigen aan het menselijk bestaan. Het geeft ons het gevoel ergens thuis te horen, geeft ons de kans ons te identificeren met een plek.

De directe confrontatie met historische plekken doet ons ten slotte beseffen hoe we zelf deel uitmaken van de tijd en de geschiedenis. Het doet ons anders kijken naar onszelf. We verbinden er verhalen aan, die zich weer verbinden met andere tot nieuwe verhalen. We geven zin aan ons leven door het te plaatsen binnen een groter verhaal over wat er eerder was en wat er na ons komt. Zo krijgt erfgoed vorm door de interactie tussen mensen en plaatsen, telkens opnieuw doorheen de tijd. Erfgoed is dan ook geen vast gegeven, het groeit en beweegt mee met de mens en maakt inherent deel uit van onze omgeving. Het is een bron van duurzame ontwikkeling en levenskwaliteit in een voortdurend evoluerende maatschappij.

Brugge Gruuthuyse
Zoniënwoud

… daarmee dans je de toekomst in

Door getuigen van het verleden te bewaren, gaan deze plekken ook hun eigen tijd overschrijden. Ze maken deel uit van de voortdurende vernieuwing en verandering van de leefomgeving in een context van erfenis en nalatenschap. Ze verbeelden het verleden, maar spelen vandaag hun rol en dragen de energie in zich om ook de toekomst vorm te geven.

Beslissingen die we vandaag nemen over onze leefomgeving, beïnvloeden het erfgoed.  De ontwikkeling van erfgoedsites binnen een hedendaagse context en hedendaagse ontwikkelingen in een erfgoedcontext zijn een troef voor Vlaanderen. Vele lokale overheden hebben door hoe erfgoed verbindend kan werken: tussen verleden en toekomst, tussen verschillende functies, tussen mensen. Historische plaatsen en landschappen bieden ons een context, die qua kwaliteit en gedragenheid niet na te maken is. Als we het juist aanpakken, wordt erfgoed een plek waar levens samenkomen in een concreet kader om toekomstige herinneringen en ervaringen aan te maken.

De Hoorn
De Hoorn 2

Het zoeken naar een waardevolle synthese tussen de erfenis van het verleden en de bijdrage van onze tijd blijft zo nog steeds, zoals Raymond Lemaire in 1966 al stelde, één van de meest boeiende doeleinden van de onroerenderfgoedzorg. Erfgoed reikt ons culturele oplossingen aan voor culturele behoeften. Als de onroerenderfgoedzorg de overdracht van waarden en van de materiële getuigen die deze waarden reflecteren, kan waarmaken, creëert het mee de toekomst.

Inge Appermont, Kaat De Langhe en Sara Vermeulen

 

Verder lezen?

  • Trace, Notes on adaptive reuse, N°1 On tradition, 2018.
  • Pieter T’Jonck, Studiedag Erfgoed en herbestemming, Antwerpen, 2017.
  • Trace, Notes on adaptive reuse, N°1 On tradition, 2018.
  • Drenthen, M. 2017, “Rewilding, landschap en identiteit” in De levende Natuur, blz. 14-17.
  • Pieter T’Jonck, Studiedag Erfgoed en herbestemming, Antwerpen, 2017.