Een archeologische opgraving van een belangrijke leprozerie van het graafschap Vlaanderen

Archeologie

Zes maanden lang onderzocht een team archeologen van ons agentschap en Monument Vandekerckhove NV de middeleeuwse locatie van de leprozerie ‘Hooge Siecken’. Voor het eerst in Vlaanderen wordt een groot deel van zo’n domein opgegraven en krijgen we een beeld van de inrichting voor middeleeuwse ziekenzorg in een Vlaamse grootstad. Naast middeleeuwse resten zijn op de site ook resten van een 17de-eeuwse boerderij gevonden en sporen uit de Eerste Wereldoorlog.
Op zaterdag 21 september kan iedereen de site bezoeken. Daarna verdwijnen alle sporen voorgoed onder de grond.

De leprozerie der Hooge Siecken

Lepra of melaatsheid is in onze streken al eeuwen verdwenen. Maar van de 11de tot de 16de eeuw was het één van de belangrijkste ziektes in Europa. ‘Een straf van God’ werd het genoemd. Toch was het ook een vorm van christelijke barmhartigheid om leprozen te helpen. Elke stad had wel een leprozerie aan de rand; een verblijfcentrum waar lepralijders in een afgezonderde gemeenschap leefden en verzorgd werden.

In de grootsteden Ieper, Brugge en Gent kwamen de leprozen zich ‘schouwen’ om tot een leprozerie toegelaten te worden. Ieper had zelfs één van de belangrijkste leprozerieën van het Graafschap Vlaanderen. Melaatsen uit de regio Ieper, Kortrijk, Oudenaarde en zelfs Dendermonde werden in Sint-Jan geschouwd om ergens in een leprozerie toegelaten te worden. Eens toegelaten werd je bezit overgenomen door de leprozerie. Op die manier werden het rijke instellingen waar ook niet-leprozen probeerden binnen te geraken.

Vanaf ongeveer 1230 lag de leprozerie van Ieper op de site ‘Hooge Siecken’, langs de weg naar Brugge. Er ontstond een omgracht domein met toegangspoort, leprozenhuisjes, een kapel, een gemeenschapshuis, een bakkerij, een brouwerij, … Alles was aanwezig om zelfvoorzienend te zijn in deze geïsoleerde gemeenschap.

Tijdens het archeologisch onderzoek zijn resten van verschillende leprozenhuisjes gevonden, sommige met mooi afgewerkte haardstructuren. Eén gebouw heeft een muur met een natuurstenen parement, wat wijst op een belangrijke functie. Het vondstmateriaal op de site uit de late middeleeuwen met heel wat luxe-aardewerk, toont alvast dat de bewoners van de leprozerie niet onbemiddeld waren.

Afbeelding van de Hooge Siecken in de 17de eeuw. Beeld uit de Flandria Illustrata van Sanderus, opgetekend in 1641-1644 (© UGent)

 

Internationaal onderzoek op de aangetroffen skeletten

Ondertussen zijn een 80-tal skeletten opgegraven van het kerkhof dat hoorde bij de leprozerie. De kapel ligt net buiten het opgravingsgebied, onder de huidige dorpskerk. Het onderzoek is opgepikt door een internationaal team van onderzoekers van o.a. de KU Leuven en de University of Cambridge die een doorgedreven onderzoek plannen om onder andere via DNA-analyses de ziekteverschijnselen van lepra te bestuderen.

Na de godsdienstoorlogen komt er een boerderij

In de 16de eeuw verandert de streek rond Ieper door de godsdienstoorlogen. De leprozerie krijgt het hard te verduren. Nog tot in de 17de eeuw wordt de zorginstelling gebruikt, tot de ziekte in de regio verdwijnt. Op het domein werd een grote herenboerderij gebouwd in de vorm van een vierkantshoeve met een centrale mestput.

Sporen van de Eerste Wereldoorlog

Tijdens de Eerste Wereldoorlog ligt de site op nauwelijks 1 km van de frontlijn en wordt behalve de kerk ook de hoeve met de grond gelijk gemaakt. Het terrein wordt gebruikt om shelters in onder te brengen en te schuilen dicht bij het front. Ook enkele loopgraven doorkruisen het terrein.

Een goed bewaarde vloer van één van de schuilplaatsen uit de Eerste Wereldoorlog