Een oorlogsveteraan in het Kluisbos

Landschappen

Dit voorjaar ging er tijdens een storm een tamme kastanje in Oost-Vlaanderen tegen de vlakte. Dat zou geen nieuws zijn, ware het niet dat deze beschermde boom de oudste en dikste was van het hele Kluisbos.

De dood van deze kastanje is met andere woorden een spijtige zaak. Het betekende wel dat we zijn jaarringen grondig konden onderzoeken. En dat leidde uiteindelijk tot een aantal interessante ontdekkingen.

De omgewaaide tamme kastanje was een dertig meter hoge reus met een stamomtrek van meer dan vier meter. We wisten al eerder dat iemand deze boom ooit aanplantte om de hoek van een perceel aan te duiden. Ook nu nog stond de boom op een belangrijke kadastrale grens en de grens tussen publiek toegankelijk en niet-publiek toegankelijk bos.
 

Ring van de stam van de veteraanboom in het Kluisbos

Uit de jaarringen konden we het leven van deze oude knar reconstrueren. De stam telde maar 176 ringen. Zijn ‘geboortedatum’ was dus 1842. De laatste 60 jaar had de boom het duidelijk wat moeilijker. Dat blijkt uit de dunne groeiringen. Mogelijk had een blikseminslag uit de jaren 1970 iets te maken met de stille neergang van deze boom. De impact had namelijk een aanzienlijke reductie van de kruin tot gevolg.

Grafiek met evolutie dikte ringen

Afbeelding: Deze grafiek toont de dalende evolutie van de ringbreedte van de boom.

Wat vonden wij zelf het meest interessante gegeven van de doorgezaagde stam? Een opvallende zwartblauwe vlek in het hout: een zone waar de boom herstelde van een grote verwonding. Met de groeiringen konden we jaar per jaar terug tellen, en het tijdstip van deze verwonding dateren. Dat was 1917, midden in de Eerste Wereldoorlog. In dat jaar werd deze boom getroffen door ontploffende munitie. Het rondvliegende metaal rukte stukken hout uit de stam, maar de kastanje overleefde, en kon de wonde na enkele jaren volledig overgroeien met nieuw hout. Stukjes metaal die in de stam achter bleven, reageerden met de aanwezige looistoffen in het hout en veroorzaakten de zwarte verkleuring.

Het Kluisbos is één van de vele Vlaamse bossen die door de Duitse bezetter werd kaalgekapt om artillerie vrij spel te geven. Het in Oudenaarde gelegerde Duitse vierde stormbataljon gebruikte veel bossen in de Vlaamse Ardennen als oefenterrein en was de uitvalsbasis voor special forces die uitrukten richting Verdun en Ieperboog. Ook in het Kluisbos waren deze troepen actief. Deze kastanje was uiteindelijk een van de laatste overblijvende bomen in het bos van vóór de Eerste Wereldoorlog. De rest van het bos dateert van begin jaren 1920, toen ons land bomen liet heraanplanten als onderdeel van de herstelbepalingen uit het Verdrag van Versailles.

De overleden tamme kastanje uit het Kluisbos was met andere woorden één van de weinige bomen die het oorlogsgeweld in de regio meemaakte én overleefde. Een echt oorlogsveteraanboom dus.

 

Kristof Haneca