Landschapszorg, dat spreekt toch voor zich!?

Landschappen

Wortel- en Merksplas-Kolonie verdedigen dit jaar de Belgische eer op de Europese Landschapsprijs van de Raad van Europa. Deze prijs kadert binnen de Europese Landschapsconventie, een overeenkomst waar 41 landen op intekenden. In deze blog leggen we je uit wat deze belangrijke, maar relatief onbekende conventie precies betekent en hoe wij als agentschap werken aan een bredere toepassing ervan. Met op het einde drie concrete wensen voor het landschapsbeleid in Vlaanderen. 

De essentie van de Landschapsconventie

Een dreef in de kolonies

De Landschapsprijs is een tweejaarlijkse wedstrijd die staat ingeschreven in de Europese Landschapsconventie. Met de prijs willen we samen met de andere lidstaten een inspirerend portfolio samenstellen van landschappen. We willen hiermee een actieve deelname aan landschapszorg aanmoedigen en het grote publiek overtuigen van het belang ervan. Want landschappen bepalen mee onze leefkwaliteit. Ze laten ons nadenken over cultuur, ecologie, milieu en maatschappij en vormen vaak een hulpbron voor economische bedrijvigheid. Aan dat veelzijdige belang willen we met de Europese Landschapsconventie en met de prijs aandacht geven. 

Zijn de koloniën van Wortel en Merksplas een inspirerend landschap? Ja! De jury die de koloniën voordroeg als Belgische inzending, loofden de beheerders voor hun werk. Ze richten de vele dreven bijvoorbeeld in als corridors met gevarieerde bermen. Zo maken ze de aanwezige natuur diverser en robuuster. Door hagen te herstellen, blijven ze het typische uitzicht van de minutieus aangelegd percelen behouden. Bedrijven en partners die er duurzaam economisch actief willen zijn, vormen samen een netwerk. Een bezoekerscentrum houdt de culturele en sociale geschiedenis van het landschap levend.

Een willekeurige straat in Dilbeek

Wortel- en Merksplas-Kolonie zijn voorbeelden van hoogwaardige, landelijke gebieden. Maar de conventie is ook bekommerd om landschappen met minder esthetische of ecologische kwaliteiten. Ook doorsnee gebieden, aangetaste landschappen zoals mijnen, steengroeven of stortplaatsen en steden verdienen aandacht. En dit zowel op het land als onder water. De Europese Landschapsconventie is dus ambitieus in haar definitie van het begrip landschap.

De conventie mikt ook hoog als het gaat over de aanpak van landschappen. Landschapszorg moet integraal, geïntegreerd en participatief zijn: 
•    Integraal, omdat er overal aandacht moet zijn voor ruimtelijke kwaliteit, en niet alleen in de meest waardevolle delen van het landschap. 
•    Geïntegreerd, omdat alle beleidsdomeinen aandacht moeten hebben voor de impact die ze hebben op het landschap. 
•    Participatief, omdat het publiek, lokale overheden en andere belanghebbenden inspraak moeten hebben bij het bepalen en uitvoeren van het landschapsbeleid. 

De ambities van Vlaanderen 

Een betere natuur, een sterke landbouw en visserij, een kwaliteitsvolle bodem, schoon water of het behoud van erfgoedwaarden. Er is bij verschillende entiteiten van de Vlaamse overheid veel aandacht voor landschappelijke waarden. Heel veel zelfs. Toch kunnen we de Europese Lanschapsconventie in Vlaanderen nog beter implementeren. Door gemeenschappelijke doelen na te streven. Want soms is er nog te veel oog voor de eigen sectorale doelstellingen en te weinig voor het geheel. Een overkoepelend landschapsbeleid ontbreekt, waarin de verschillende uitgangspunten en strategieën samenkomen. Er is nood aan meer samenwerking en afstemming tussen beleidsniveaus. Het landschap is immers zo divers en complex, dat vergt héél wat kennis!

Een interdisciplinair debat

Daarom brachten we op 19 december 2018 de partners bij elkaar, in opdracht van minister-president Geert Bourgeois. Vijfendertig deelnemers van ongeveer vijftien verschillende organisaties spraken er over een volwaardige implementatie van de Europese Landschapsconventie. In afzonderlijke werkgroepen debatteerden ze over drie grote thema’s: samenwerking, instrumentarium en kwaliteit.

De drie workshops resulteerden in concrete, constructieve voorstellen. Die hadden niet alleen te maken met afstemming tussen overheden, partners en bevolking. De deelnemers deden ook ruimere suggesties, waarin ze de landschappelijke kwaliteit als basis zagen voor ruimtelijke ontwikkeling. 

We vertaalden alle ideeën naar drie concrete wensen om het landschapsbeleid in Vlaanderen inhoudelijk te verbreden, sectoraal sterker te integreren en via ruime participatie vorm te geven.

Wens 1: Een landschapsambassadeur aanstellen
De deelnemers van de debatten formuleerden de nood aan een landschapsambassadeur binnen de Vlaamse overheid. Een ambassadeur om de kwaliteit en diversiteit van de Vlaamse landschappen te bevorderen. Hij of zij werkt samen met alle betrokken partners een visie uit met specifieke aandacht voor urgente thema’s zoals energielandschappen en water. Het is zijn of haar taak om de verschillende sectoren en bestuursniveaus met elkaar te verbinden, maatschappelijk bewustzijn te creëren en participatie bij landschapsbeleid en -beheer te stimuleren. 

Wens 2: Kennis over landschap bundelen en ontsluiten
De tweede wens van de deelnemers was om alle kennis en expertise over landschappen te bundelen op één platform. Een platform dat vlot toegankelijk is voor het grote publiek, maar ook voor de verschillende partijen die werken rond landschap. Denk hierbij aan overheidsinstellingen, studiebureaus, lokale besturen en universiteiten. Het platform zou onder meer een methode moeten uitwerken voor een gebiedsdekkende landschapskarakterisatie. Met nadien ook een publieke ontsluiting van al deze informatie. 

Wens 3: Beleidsoverschrijdende projectwerking
Een derde wens heeft te maken met de middelen voor landschapszorg. Het is de wens om een structurele, beleidsveldoverschrijdende programmering te organiseren, met gezamenlijke  projectoproepen. De gesprekspartners willen graag een grondige analyse van het huidige werkveld. Om op basis daarvan te bepalen hoe landschapsbeheer gekoppeld kan worden aan de bestaande strategische projecten, landinrichtingsprojecten, … . 

 

Samen met onze strategische partners bekijken we de haalbaarheid van deze voorstellen. Wij zijn alvast overtuigd van hun belang. En jij? Draag je graag bij aan een sterk landschapsbeleid? Bezorg ons je ideeën en opmerkingen via communicatie@onroerenderfgoed.be