Metaaldetectie 2020: Waar mag je zoeken?

In onze contacten met erkende metaaldetectoristen en magneetvissers komen bepaalde vragen steeds weer terug: Hoe kan je weten of je ergens al dan niet mag zoeken naar archeologische vondsten? Hoe vraag je toestemming aan de eigenaar van een perceel? Hoe vind je de beheerder van een bepaalde waterloop of openbaar domein? Belangrijke vragen, want een zoeker moet zich altijd correct informeren voor hij op pad gaat. In deze blog tonen we je enkele handige online tools die je hierbij kunnen helpen.

 

Openbaar domein

Laat ons eerst eens kijken naar de algemene regels. Voor je een terrein betreedt, moet je toestemming hebben van de eigenaar, pachter of beheerder. Elk stuk grond en elk wateroppervlak in Vlaanderen heeft een eigenaar of beheerder. Ook de openbare terreinen; zij zijn eigendom van, of worden beheerd door de gemeente, de provincie, het ministerie van Defensie, de Vlaamse Overheid …. Het is niet omdat sommige van die terreinen publiek toegankelijk zijn, dat je er zomaar mag gaan zoeken. Net als op privégrond heb je voorafgaandelijk toestemming nodig om er te mogen zoeken, en zijn je vondsten niet zomaar jouw eigendom. De voorwerpen die je op openbaar domein vindt, zijn eigendom van de staat en moet je steeds overdragen aan de gemeente of de politie. Tenzij jullie op voorhand andere afspraken gemaakt hebben, uiteraard.

Geopunt.be of het geoportaal van Onroerend Erfgoed zijn een goede basis om je zoektocht naar de eigenaar of beheerder te starten. Zoom in op de kaart en de contouren van de percelen worden zichtbaar. Klik op een perceel en je krijgt het perceelnummer. Met die kadastrale gegevens kan je terecht bij het kadaster. Maar om privacyredenen mag het kadaster je enkel de identiteit van een eigenaar geven na een schriftelijke aanvraag met motivatie. Een rondvraag in de buurt kan wellicht sneller resultaat opleveren. 
 

Klik in geopunt.be op de tegel links onderaan en kies voor GRB als kaartachtergrond. Zoom in, klik op een perceel en je krijgt de kadastrale informatie.

 

Op het strand doe je ook niet zomaar wat je wil. De zone van de dijk tot aan de laagwaterlijn wordt beheerd door de Afdeling Kust, maar is in concessie gegeven aan de betrokken kustgemeente. Toestemming voor metaaldetectie moet je dus vragen aan de gemeente. Om op het strand te zoeken naar archeologische voorwerpen heb je zoals overal een erkenning als metaaldetectorist nodig. Omdat het strand openbaar domein is, moet je elke strandvondst overdragen aan de lokale politie of het gemeentebestuur. Heeft het voorwerp archeologische waarde, dan moet je het zeker ook melden bij Onroerend Erfgoed.

 

Archeologisch erfgoed

In Vlaanderen zijn er momenteel 46 beschermde archeologische sites. Volgens het onroerenderfgoeddecreet is metaaldetectie daar absoluut verboden, om het waardevolle archeologische bodemarchief te vrijwaren (Art. 11.2.2). Wanneer de eigenaar je toch toestemming geeft, is ook hij in overtreding. Op ons geoportaal kan je opzoeken waar deze beschermde sites zich bevinden. Klik rechtsboven op het paarse pijltje om de legende te openen. Daarin kan je aanvinken welke soorten erfgoed je wil te zien krijgen op de kaart. Voor jouw zoekopdracht vink je enkel ‘Archeologische sites’ aan onder ‘Beschermd erfgoed’. De grijze zones met een grijze contour zijn archeologische beschermingen. Daar mag dus niet gezocht worden. Je kan ook naar inventaris.onroerenderfgoed.be gaan, ‘Aanduidingsobjecten’ selecteren, en vervolgens zoeken op ‘Beschermde archeologische site’. Je krijgt dan een lijst met fiches waarop je de ligging van elke site kan zien.
 

Klik op het paarse pijltje rechtsboven om de legende te openen en ‘archeologische sites’ aan te duiden.

 

Percelen waarop een archeologisch onderzoek loopt, vormen een andere belangrijke no-go zone. Soms zijn er herkenbare proefsleuven of opgravingsvlakken aangelegd, maar in andere gevallen is het minder duidelijk. Een archeologisch booronderzoek of geofysisch onderzoek is zelfs helemaal niet te zien op het terrein. Ook hier kan het geoportaal je helpen met de identificatie. Onder “lagen” vink je “archeologienota’s en notas” aan. Op de kaart begeef je je naar de locatie waar je graag wil gaan zoeken. Valt die binnen een geelgroene kruisarcering, dan betekent dit dat de zone onderwerp is of was van een archeologietraject. Klik binnen deze gearceerde zone en volg de link naar de (archeologie)nota. Onder de rubriek “programma van maatregelen” vind je de conclusie van het rapport terug. Daarin staat of het archeologisch onderzoek is afgerond. Is dat niet het geval, dan moet je helaas op zoek naar een andere zoeklocatie. Tip: Archeologienota’s bevatten waardevolle informatie over de geschiedenis van de streek. Ze kunnen boeiende lectuur zijn voor detectoristen, en je helpen om een verhaal vast te knopen aan je vondsten. 

 

Percelen die op deze manier gearceerd zijn, vormen het onderwerp van een archeologisch onderzoek.

 

Je op voorhand goed informeren loont altijd. Want ook in het beschermingsbesluit van monumenten en landschappen kunnen er beperkingen voor metaaldetectoristen opgenomen zijn, bijvoorbeeld om het microreliëf, de beplanting, de bodem of de stabiliteit te bewaren. Dit erfgoed staat eveneens op het geoportaal. Via een link kan je voor elk item het bijhorende beschermingsbesluit raadplegen. Ben je niet helemaal zeker, dan speel je best op veilig en kies je een andere zoeklocatie, buiten een bescherming.

Er zijn nog meer terreinen waar de Vlaamse Overheid metaaldetectie verbiedt. Het Agentschap Natuur en Bos bijvoorbeeld, hanteert het decreet betreffende het natuurbehoud en het natuurlijk milieu. Daarin staat dat het verboden is de weg te verlaten “in openbare terreinen die beheerd worden ten behoeve van het natuurbehoud en in bossen”. Metaaldetectie in bossen mag in theorie dus alleen op de paden. De door ANB beheerde zones zijn doorgaans op het terrein aangeduid met eigen signalisatie.

Sommige terreinen, zoals militaire domeinen, mag je simpelweg niet betreden om veiligheidsredenen. Er kunnen niet-ontplofte springtuigen rondslingeren, of je kan er per ongeluk in een militaire oefening terechtkomen. Je kan er met je detector dus maar beter wegblijven. Deze domeinen zijn doorgaans volledig omheind en er zijn duidelijke verbodsborden aangebracht. Het is niet gemakkelijk om online een overzicht van alle militaire domeinen terug te vinden. Maar toestemming vragen zal weinig zin hebben, je zal die toch niet krijgen. Op het geoportaal zijn de militaire domeinen duidelijk aangeduid in de Open Streetmap-laag. Op Google Earth is hun locatie wazig gemaakt. 
 

Zo herken je een militair domein in het geoportaal.

 

Magneetvissen

Voor je je magneet uitwerpt, moet je opzoeken wie de beheerder is van het water dat je hebt uitgekozen, en tot welke categorie dat water behoort. Daarvoor consulteer je opnieuw geopunt.be. Rechts vind je ‘Kaarten en plaatsen’. Klik ‘Natuur en Milieu’ en vervolgens ‘Water’ aan. Scrol naar beneden en vink de kaartlaag ‘Vlaamse Hydrografische Atlas: VHA-waterloopsegmenten type beheerder’ aan. Zoom nu in op het water waarvan je de informatie wilt en klik het aan. Nu verschijnt een pop-up waar je opnieuw de kaartlaag ‘VHA-waterloopsegmenten’ kan aanklikken. In de pop-up zie je of het om een bevaarbare of onbevaarbare waterloop gaat en wie hem beheert.

De bevaarbare waterwegen (en watergebonden terreinen) worden beheerd door De Vlaamse Waterweg nv. De toegangswegen naar de zeehavens van Antwerpen, Gent, Oostende en Zeebrugge zijn in technisch beheer bij de Afdeling Maritieme Toegang. Het nautisch beheer zit bij de Afdeling Scheepvaartbegeleiding. De zeehavens zelf zijn de verantwoordelijkheid van de plaatselijke havenkapiteins, of de Gemeenschappelijke Nautische Autoriteit voor de haven van Antwerpen. Kustjachthavens zijn dan weer de bevoegdheid van Afdeling Kust. Een handig overzicht vind je op de site van de Vlaamse Overheid.

De Vlaamse Waterweg nv staat magneetvissen niet toe omwille van de daaraan verbonden veiligheidsrisico’s. Het volgt daarmee het advies van DOVO die stelt dat elke waterloop die tijdens de wereldoorlogen bestond, niet-ontplofte explosieven kan bevatten. Dat een waterloop reeds gebaggerd is, betekent niet dat eventueel aanwezige explosieven werden geruimd. Meestal werd er niet verdiept maar enkel het slib verwijderd. De bruggen, stuwen, sluizen, jaagpaden, … en het water zelf worden gebruikt door de beroepsvaart, sporters en auto’s. Stel je voor dat een bom ontploft. Niet alleen de infrastructuur gaat eraan, je brengt ook mensenlevens in gevaar. 

De Vlaamse Waterweg nv werkt wel samen met erkende metaaldetectoristen wanneer zij archeologisch onderzoek laten uitvoeren bij infrastructuurwerken. In samenwerking met een bommenspecialist schept de waterwegbeheerder op dat moment een veilige omgeving om in te magneetvissen.

De Afdeling Maritieme Toegang volgt de federale kustwet, die in Art.10 paragraaf 11 zegt dat (magneet)vissen strikt verboden is op het water in de haven en vanop aanlegsteigers. Vanaf de kant en vanop bruggen mag dat enkel wanneer het geen hinder veroorzaakt voor de scheepvaart in en naar de haven. Om hiervoor de noodzakelijke toestemming te vragen richt je je tot de havenkapitein van de haven in kwestie, of tot Maritieme Toegang.
 

Om te achterhalen wie een bepaalde waterloop beheert, raadpleeg je opnieuw geopunt.be 

 

Naast de bevaarbare zijn er ook nog onbevaarbare waterlopen, zoals beken en grachten. Ook hier heb je toestemming nodig van de eigenaar of beheerder om je magneet te mogen uitwerpen. De onbevaarbare waterlopen worden beheerd door de Vlaamse Milieumaatschappij (categorie 1), de provincie (categorie 2) of de gemeente (categorie 3). Soms is een ‘polder’ of ‘watering’ beheerder van waterlopen van categorie 2 en 3 én de grachten in een bepaald gebied. Niet-geklasseerde waterlopen, zoals baangrachten langs gemeente- en gewestwegen en privégrachten, worden beheerd door de eigenaar van de aangrenzende weg of perceel.

Samengevat:

Metaaldetectie en magneetvisserij mag niet :

  •  Op locaties waar de eigenaar geen toestemming gaf

  •  Binnen archeologische beschermingen -> geoportaal

  •  Op locaties die onderwerp zijn van een archeologisch onderzoek -> eigenaar of geoportaal + programma van maatregelen

  •  Binnen sommige beschermde landschappen of monumenten -> geoportaal + beschermingsbesluit

  •  In bossen en openbare domeinen voor natuurbehoud, met uitzondering van de paden -> Natuur en Bos

  •  Op militaire domeinen -> Geoportaal/Google Earth

  •  In bevaarbare waterlopen -> Geopunt