Publicatiereeks 'Bouwen door de eeuwen heen' integraal gescand en beschikbaar via OAR

Inventaris

De volledige boekenreeks 'Bouwen door de Eeuwen heen' is gescand en digitaal beschikbaar in 134 pdf-documenten op het Open Archief van het agentschap (OAR). Sinds 1971 verschenen alle resultaten van de inventarisatie van bouwkundig erfgoed in Vlaanderen in deze reeks. Alle informatie uit deze basiswerken is nu slechts een muisklik van je verwijderd.

Wat hebben we gescand?

Van 1971 tot 2005 verschenen alle resultaten van de inventarisatie van bouwkundig erfgoed in Vlaanderen in 55 boekdelen. Samen vormden ze de publicatiereeks 'Bouwen door de eeuwen heen (in Vlaanderen)'. Toen de reeks in 2005 werd stopgezet, omvatte ze de inventarissen van 243 Vlaamse gemeenten. Het bouwkundig erfgoed dat nadien nog werd geregistreerd in de resterende West-Vlaamse gemeenten, bundelden we in een print per gemeente. De herinventarisatieprojecten in Vlaams-Brabant zijn ook via zo’n prints verdeeld. Al die boeken en bundels vind je nu integraal in OAR.

Behalve alle inventarissen van de Vlaamse gemeenten, scanden en publiceerden we ook de boekdelen van arrondissement Nijvel, de inventarissen van Brussel (1989-1994) en het volume van het Cultuurbezit in Vlaanderen.

Foto 1: Boekdelen 'Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen'
Foto 2: Fotoregister in 'Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen'
Foto 3: Printbundel van 'Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen' over Ichtegem
Foto 4: Tekeningen van types muuropeningen in de boekdelen

Hoe vind je het boekdeel van jouw gemeente terug op OAR?

De boekdelen uit deze reeks zijn in 134 pdf-bestanden gescand en gepubliceerd. We maken je wegwijs hoe je het boekdeel terugvindt waarin de inventaris van jouw gemeente staat.

De homepagina van het Open Archief bevat een zoekformulier, waarin je de velden Titel en Reeks combineert.

In het zoekveld Reeks duid je de juiste publicatiereeks aan. Er zijn twee reeksen waaruit je moet kiezen:

  • Reeks 'Bouwen door de eeuwen heen' – drie volumes
    De drie eerste boekdelen van de reeks 'Bouwen door de eeuwen heen', gepubliceerd in de jaren 1970, vormen een apart geheel en zijn ook als aparte reeks gescand. Ze vormen de weerslag van het originele concept 'Bouwen door de eeuwen heen', gestart onder minister Frans Van Mechelen in 1965. Men lanceerde een inventarisatie van het bouwkundig erfgoed die in heel België met dezelfde criteria en volgens dezelfde methodologie uitgevoerd en gepubliceerd zou worden, telkens in het Nederlands en in het Frans. De regionalisering in 1970 heeft dat nationale opzet van de inventarisatie al meteen volkomen gedwarsboomd, waardoor er slechts drie boeken zo afgewerkt werden.
    De inventarisatie van de gemeenten van het arrondissement Leuven, in deel 1, fungeerde als pilootstudie voor de gloednieuwe inventarisformule. Het deel 2, gewijd aan het arrondissement Nijvel in het huidige Waals-Brabant, is de laatste tweetalige publicatie voor de Vlaamse en Waalse gemeenschap, verschenen in 1974. De Nederlandstalige en Franstalige Commissie voor Cultuur van de Brusselse agglomeratie publiceerde binnen die reeks een analytische pre-inventaris of urgentie-inventaris in 1975.
  • Reeks 'Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen' - 127 volumes
    Na 1975 werkte elke gemeenschap los van elkaar verder aan de inventarissen, elk in zijn eigen taal. De reekstitel werd op dat moment aangevuld tot ‘Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen’. In deze reeks vind je dus alle boekdelen die tussen 1975 en 2005 werden gepubliceerd.
    Men is de boekdelen in Vlaanderen blijven doornummeren, en voegde er de letter 'n' aan toe, om aan te geven dat het een Nederlandstalig boekdeel betreft. Sommige boekdelen werden nog eens onderverdeeld, met een addendum na de 'n'. De reeks 'Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen' loopt van deel 2n tot en met 19n3.
    Ook de ongenummerde, aparte pdf-bundels van de 43 West-Vlaamse gemeenten die daarna volgden, zijn gescand binnen deze reeks. De inventarissen van het bouwkundig erfgoed die na 2005 nog in Oost-Vlaanderen zijn gemaakt, publiceerde men nooit op papier. Die zal je dus ook niet in OAR vinden. De bundels met de herinventarisaties in de provincie Vlaams-Brabant scanden we wel.

In het zoekveld Titel geef je het volgnummer van het boek in (voor de publicaties 1971-2005) of de naam van de gemeente (na 2005, West-Vlaanderen en Vlaams-Brabant).

Als je het nummer van het boekdeel kent, ben je dus snel wegwijs. Ken je dat niet? Dan kun je dat opzoeken in het Plaatsnamenregister. Je vindt het ook terug of in de wetenschappelijke inventaris, waar de bron van de beschrijving van een erfgoedobject doorgaans de titel van het boekdeel is, waarin dus ook het boekdeel staat.

Waarom bieden we deze werken aan op OAR?

Vele onderzoekers en dossierbehandelaars van bouwkundig erfgoed nemen er nog graag het origineel bij: het dikke witte boek uit de bekende boekenreeks, of de papieren bundel met de metalen ringen. Hoewel de beschrijvingen uit de boeken zo goed als allemaal ook op de inventariswebsite staan, blijft het boek een referentie. Voor hen is nu de hele reeks gescand.

Er zijn trouwens nog een aantal publicaties en bundels te koop via het bestelloket van de Vlaamse overheid, maar lang niet allemaal. 

Deze boeken en prints vormen de bron waaruit het basismateriaal is geput voor de online Inventaris Bouwkundig Erfgoed. Op de inventariswebsite vind je sinds de jaren 1990 al alle beschrijvingen van het bouwkundig erfgoed, van de straten, plaatsen en gemeenten terug die in de boeken verschenen. Ze werden integraal gekopieerd, en sindsdien ook allemaal tekstueel geredigeerd, en zowel geografisch als thematisch ontsloten, via dynamische, steeds geactualiseerde adres- en thesaurusgegevens. Met deze scans bieden we je de originele teksten aan, zonder die redactie en actualisaties. Het kan heel interessant zijn om die eens in te kijken, bijvoorbeeld als je op zoek bent naar verdwenen of fout gelokaliseerd erfgoed.

Er zijn daarenboven gegevens uit de papieren publicaties die (nog) niet in de Inventaris of Beeldbank overgenomen zijn. Omdat die informatie voor onderzoekers en dossierbehandelaars zeer relevant kan zijn, koos het agentschap ervoor om de boeken integraal te scannen en via OAR aan te bieden voor het publiek. Denk aan de oorspronkelijke inventarisfoto’s, aan plattegronden van sites of gebouwen, technische detailtekeningen en overzichtskaarten.

Er zijn ook teksten uit het voorwerk en het nawerk van de boeken die nooit eerder gedigitaliseerd werden. Om de selectie van het bouwkundig erfgoed van een bepaalde regio of gemeente te duiden, schreven de onderzoekers destijds telkens een uitgebreide verantwoording. Deze boeiende methodologische teksten, telkens voorafgegaan door een woord vooraf van de bevoegde minister, kan je nu nalezen in de scans van de publicaties.