Tweemaal hoera voor het Jenevermuseum in Hasselt

Regelmatig zetten we in deze blog het feestjaar van het industrieel erfgoed in de kijker. Deze maand vieren we  dubbel feest. Het is immers exact 40 jaar geleden dat de gebouwen van het Jenevermuseum in Hasselt beschermd werden. Een speciale bescherming die we graag even voor u uitdiepen.

Eerste beschermd industrieel monument in Vlaanderen

Het Jenevermuseum is gehuisvest in de voormalige stokerij Stellingwerff-Theunissen, oorspronkelijk een kloosterhoeve die tijdens de Franse bezetting verbeurd verklaard werd en als stokerij ingericht. De stokerij kwam in het bezit van de families Stellingwerff en Theunissen. Tot circa 1940 werd er jenever gestookt, en tot in het midden van de jaren 1960 likeur.  Na het overlijden van de weduwe Theunissen in 1971, raakte de site snel in verval door de weersinvloeden en vandalisme.

In het begin van de jaren 1970 sijpelde een nieuw fenomeen via Groot-Brittannië onze contreien binnen: de industriële archeologie. In het Europees Jaar van het Bouwkundig Erfgoed, op 21 augustus 1975 om precies te zijn, was de voormalige stokerij Theunissen de eerste industriële site die wettelijk werd beschermd als monument door het industriële verhaal dat ze vertelt en vanwege haar symboolwaarde voor een typische regionale nijverheid.

Er zijn toch molens, industrieel erfgoed bij uitstek, waarvan de bescherming van een vroegere datum dateert? Dat klopt, maar die bescherming gebeurde om de landschappelijke en volkskundige waarde, niet voor van de industrieel-archeologische waarde. Pas na 1976 werden ook molens vanuit dit oogpunt beschermd.

Bescherming in twee fasen

De bescherming van de site gebeurde uitzonderlijk in twee fasen. Normaalgezien worden de industriële installaties mee beschermd met de gebouwen. Maar in het geval van het Jenevermuseum was de stookinstallatie niet meer aanwezig op het moment van de bescherming van de voormalige stokerij in 1975.

In 1979 kocht de stad Hasselt het woonhuis en de bedrijfsgebouwen aan. Om het verhaal van dit stukje erfgoed zichtbaar te maken, stond men voor de uitdaging om in de vroegere productieruimten van het museum-in-wording een authentieke stoombranderij te reconstrueren. Zo wilde men een laat negentiende-, begin twintigste-eeuws jeneverbedrijf evoceren.

In 1981 kocht de stad een volledig intacte stookeenheid over uit een opgedoekte stokerij uit Géromont-Malmédy. De installatie werd vervolledigd met een stoommachine en een graanmolen. Het nieuwe Nationaal Jenevermuseum opende in 1987 zijn deuren. In 2005 werd ook de stookinstallatie uiteindelijk beschermd.

Levend industrieel erfgoed

Op 26 september 2014 heropende het Jenevermuseum zijn deuren met een gloednieuwe, frisse en actuele museumpresentatie.  Via filmpjes, interactieve games en geurinstallaties ontdekken bezoekers het historische verhaal achter jenever en kunnen ze op een verantwoorde manier deze gedistilleerde drank proeven.

In het proeflokaal kan de bezoeker onder andere de huisproducten - jenever en likeur – degusteren die ter plaatse worden gedistilleerd. Een mooi voorbeeld van werkend erfgoed.

Het museum is vandaag een belangrijke cultuurtoeristische locatie in het centrum van de stad. Het industrieel erfgoed is een essentieel onderdeel van de identiteit van het museum en bij uitbreiding van de stad. Met andere woorden, zonder het erfgoed geen museum.

Maar omgekeerd kan men ook stellen dat de sterke publiekswerking in het museum essentieel is voor een goed begrip en versterkt draagvlak voor het industrieel erfgoed. Een zeer geslaagde wisselwerking!

De Europese federatie E-Faith heeft 2015 uitgeroepen tot het jaar van het industrieel en technisch erfgoed. Het krijgt hiervoor de steun van de Raad van Europa. Op onze website briefen wij jou regelmatig over bijzondere initiatieven die met het ‘industrieel feestjaar’ verband houden.