De regelgevingen over energie die een impact hebben op beschermd erfgoed

Om de wereldwijde klimaatopwarming te vertragen wil Europa de broeikasgasemissies drastisch terugdringen. Daarom stelde ze reductie-doelstellingen op per lidstaat en per sector.

De gebouwensector met aandeel van 29% is in Vlaanderen de tweede grootste sector wat broeikasgasuitstoot betreft. Anno 2023 voldoet slechts ca. 7% van de bestaande woningen aan de langetermijndoelstelling voor woongebouwen in 2050 (EPC-label A). Om de renovatiegraad in Vlaanderen drastisch te verhogen en de uitstoot te verminderen, wordt ingezet op een mix van financiële stimulansen en verplichtingen.

De energieprestatieverplichtingen in de sector gebouwen zijn uitgewerkt volgens verschillende sporen. Voor jou als eigenaar betekent dit dat je aan een aantal verplichtingen en eisen moet voldoen bij:

Verkoop en verhuur:

  • De EPC-plicht: het hebben van een EPC bij verkoop en verhuur
  • De renovatieverplichting: het verplicht renoveren van een pand na overdracht
  • De minimale woningnorm: het beantwoorden aan de minimale energienorm. Deze norm verstrengt in de tijd.

Verbouwingen of nieuwbouw, uitbreiding aan je beschermde pand:

  • De EPB-eisen

Deze verplichtingen situeren zich op het vlak van het verbeteren van de isolatiegraad van de bouwschil en het verduurzamen van de verwarmingstechnieken en technische installaties. Ze zijn anders voor residentiële en niet-residentiële panden (verdere opdeling klein niet-residentieel en groot niet-residentieel).

 

Op sommige verplichtingen zijn er uitzonderingen voor gebouwen met erfgoedwaarde, op andere verplichtingen niet. Je vindt hieronder een overzicht.

Residentiële gebouwen (woningen en appartementen)

De EPC-plicht

Wanneer je een woning te koop of te huur aanbiedt, moet je een energieprestatiecertificaat (EPC) kunnen voorleggen. Het EPC geeft de energiezuinigheid van de woning weer met een score. Een verkoper of verhuurder is verplicht om de energieprestatie van de wooneenheid te vermelden met de energiescore of het EPC-label (van A+ tot F). Iedereen die een gebouw met slechte energieprestatie (label E of slechter) overdraagt (dus bij verkoop, erfpacht, opstalrecht) moet ook vermelden dat er een renovatieverplichting op de wooneenheid rust. Gebouwen met erfgoedwaarde zijn vrijgesteld van deze renovatieverplichting.

Dit EPC dient opgemaakt te zijn door een door het VEKA erkende energiedeskundige.

Deze EPC-plicht geldt ook voor gebouwen met erfgoedwaarde. Meer info over de EPC-plicht voor residentiële gebouwen vind je op www.vlaanderen.be

De renovatieverplichting

Alle eengezinswoningen en appartementen die vanaf 1 januari 2023 zijn aangekocht met een EPC-label E of F, moeten verplicht gerenoveerd worden naar label D of beter, binnen de 5 jaar na aankoop (en andere overdrachten).

Gebouwen met erfgoedwaarde zijn vrijgesteld van deze renovatieverplichting.

De minimale woningkwaliteitsnormen

De wet zegt dat iedereen recht heeft op menswaardig wonen. Een gezonde woning met een minimum aan comfort is immers een belangrijke voorwaarde voor een goede levenskwaliteit. De Vlaamse Codex Wonen bepaalt de minimale normen waaraan woningen in Vlaanderen moeten voldoen op het vlak van veiligheid, gezondheid en woonkwaliteit. Ook voor beschermde panden gelden minimale energienormen.

Meer info over de minimale woningkwaliteitsnormen voor beschermd erfgoed.

EPB bij een gewone renovatie en ingrijpende energetische renovatie

Alle gebouwen in Vlaanderen waarvoor een stedenbouwkundige vergunning wordt aangevraagd of een melding gedaan, moeten aan bepaalde energieprestatienormen voldoen. Die normen worden de EPB-eisen genoemd. EPB staat voor 'Energieprestatie en Binnenklimaat'.

Voor gebouwen met erfgoedwaarde zijn er vrijstellingen en afwijkingen van deze EPB-eisen mogelijk.

Bij nieuwbouw of uitbreiding aan een beschermd pand, moet je de EPB-eisen volgen.

Meer info over de EPB-eisen bij renovatie van beschermd erfgoed.

Niet-residentiële gebouwen

De EPC-plicht

Sinds 1 januari 2023 is een energieprestatiecertificaat voor niet-residentiële gebouwen (EPC NR) verplicht bij de verkoop (en andere overdrachten) en verhuur van niet-residentiële gebouweenheden. Vanaf 1 mei 2023 geldt de EPC-plicht voor álle overdrachten (verkoop, schenking,...), verhuur, opstalrecht en erfpacht. De verplichting geldt voor eigenaars van gebouweenheden die als hoofdbestemming ‘niet-residentieel’ hebben, dus alle gebouweenheden behalve woongebouwen. Enkele specifieke types van gebouwen hebben geen EPC nodig: gebouwen voor erediensten en religieuze activiteiten zoals kerk, moskee, synagoge, gebedshuis, klooster, abdij,…, industriegebouwen en landbouwgebouwen. In de toekomst zal het voor alle grote niet-residentiële gebouweenheden verplicht worden om over een EPC NR te beschikken, ook zonder verkoop, overdracht of verhuur.

Meer info over de EPC-plicht voor niet-residentiële gebouwen vind je op www.vlaanderen.be.

De renovatieverplichting

Sinds 1 januari 2022 moet elke niet-residentiële gebouweenheid binnen de 5 jaar na verkoop (en andere overdrachten) verplicht aan een aantal energiebesparende maatregelen voldoen. De verplichting bestaat uit twee onderdelen: een minimaal maatregelenpakket en een minimaal te behalen energielabel. Aan beiden moet worden voldaan.

Eigenaars van kleine niet-residentiële gebouweenheden kunnen kiezen voor een aangepast traject, dat is afgestemd op de typische eigenschappen en noden van deze eenheden.

Meer info over de vrijstellingen voor gebouwen met erfgoedwaarde.

De algemene labelplicht

Vanaf 1 januari 2030 zullen zowel kleine als grote niet-residentiële gebouweenheden een minimaal energielabel moeten behalen en dat kunnen aantonen. Voor gebouweenheden in publieke gebouwen of overheidsgebouwen zal deze verplichting al vanaf 2028 gelden, omwille van hun voorbeeldfunctie.

Meer info over de algemene labelplicht vind je op www.vlaanderen.be.