Een erfgoedinventaris opmaken

De opmaak van een eigen erfgoedinventaris is geen verplichting voor de lokale overheden. Het beschikken over een actuele inventaris is echter wel een goede basis om een eigen onroerenderfgoedbeleid uit te bouwen of uit te diepen. Daarom moedigen wij lokale overheden, en bij uitstek de erkende onroerenderfgoedgemeenten en intergemeentelijke onroerenderfgoeddiensten, aan daar aandacht voor te hebben.

Het Kerntakenplan RWO, door de Vlaamse Regering goedgekeurd op 17 juli 2015, legt de eindverantwoordelijkheid over het inventariseren van het bouwkundig erfgoed en van landschapselementen vanuit een geografische invalshoek bij de lokale besturen. Wij stellen onze jarenlang opgebouwde kennis en expertise hiervoor graag ter beschikking. Dit doen we door handleidingen op te maken, informatiesessies te organiseren en herinventarisatietrajecten te begeleiden.

Je kan een inventaris op verschillende vlakken actueel houden:

  • Vooreerst moeten de administratieve gegevens kloppen: de adressen, de intekeningen en de bewaringstoestand van elk relict dienen correct te zijn.
  • Ook inhoudelijke aanpassingen of aanvullingen van de informatie over het erfgoed in de wetenschappelijke inventarissen maken deel uit van een globale aanpak.
  • Ten slotte is het voor bepaalde regio’s aan te raden de bestaande inventarissen aan te vullen met nieuwe fiches . Voor de inventaris van het bouwkundig erfgoed is hiervoor een herinventarisatietraject uitgewerkt.

Administratieve aanpassingen

Om een lokaal erfgoedbeleid te kunnen enten op de bestaande inventaris onroerend erfgoed, moeten eerst de administratieve gegevens juist zijn. Correcte administratieve gegevens stellen ons immers in staat om op basis van de gegevens in de wetenschappelijke inventarissen vaststellingsbesluiten op te maken.

Hoe kan je de gegevens uit de inventaris van uw gemeente controleren op administratieve juistheid van adres, bewaringstoestand (bewaard/gesloopt/verbouwd) en afbakening op kaart? Raadpleeg hiervoor onderstaande handleiding.

Je kan je actuele administratieve correcties per mail aan ons bezorgen. Wij passen de gegevens in de inventaris dan aan.

Inhoudelijke aanvullingen

Aan een bestaande fiche kan nieuwe informatie worden toegevoegd. Bij voorkeur schrijf je daarvoor een nieuwe tekst, maar je kan ook een korte aanvulling op de bestaande tekst formuleren. Onderstaande handleiding legt uit hoe je dit kan aanpakken.

Wil je de inventaris van je gemeente of regio op deze manier aanvullen? Neem contact met ons op om afspraken te maken over timing en invoer van de teksten in de databank.

Trajectbegeleiding herinventarisatie bouwkundig erfgoed

Elk lokaal bestuur kan ervoor kiezen de inventaris bouwkundig erfgoed in haar regio globaal te herwerken en er nieuwe erfgoeditems aan toe te voegen. Omdat heel wat lokale besturen de resultaten van hun inventarisatieprojecten willen publiceren via onze databank, en voor die items willen genieten van de rechtsgevolgen van een vaststelling, werkten we een begeleidingstraject uit.

In dit traject gaan we uit van een globale herinventarisatie van een gemeente, op basis van de methodologie in onze handleiding. Het einddoel is de publicatie van de inventarisgegevens op onze inventariswebsite.

Het agentschap draagt de eindverantwoordelijkheid over alles dat op de inventariswebsite gepubliceerd wordt en dus ook over de selectie, aangebracht door een lokaal bestuur. Die eindverantwoordelijkheid is zowel wetenschappelijk, methodologisch, auteursrechtelijk als stilistisch en taalkundig. De extern aangeleverde gegevens doorlopen daarom dezelfde redactiefases als de gegevens die het agentschap zelf op thematische basis toevoegt aan de inventariswebsite. Bovendien draagt het agentschap decretaal de verantwoordelijkheid voor de vaststelling van de inventaris om naar de eigenaars toe te verantwoorden waarom rechtsgevolgen zijn gekoppeld aan hun eigendom.

Handleiding

Hoe je bouwkundige erfgoed inventariseert, lees je in de handleiding die je digitaal kan downloaden. Bij elke opstart van een inventarisproject vormt deze handleiding de basis. Eens je aan de slag gaat, ontvangen de projectmedewerkers aanvullende concrete stap-voor-stap-handleidingen over het fotomateriaal, de bibliografie en de invoer in de databank.

Trajectbegeleiding

Op vraag van de gemeente kunnen we een meer intensieve trajectbegeleiding initiëren. Per project zoekt een erfgoedonderzoeker van het agentschap dan naar een optimale samenwerking, op maat van de specifieke gemeente.

Een voorbeeld. Tijdens de inventarisatieprojecten van de stad Antwerpen bestond onze begeleiding uit volgende stappen: de selectie van het bouwkundig erfgoed, de redactie van de teksten en het beschikbaar stellen van de online inventarisdatabank voor het verspreiden van de gegevens. De inventarissen van de districten Ekeren, Berendrecht en Zandvliet,  Deurne, Merksem en van de tentoonstellingswijk zijn op die manier afgewerkt en voor iedereen beschikbaar.

Gelijkaardige projecten lopen momenteel in GentLeuven en Genk.

Modelbestekken

Doorgaans doet het gemeente- of stadsbestuur beroep op gespecialiseerde onderzoeksbureaus om inventarisatieprojecten uit te voeren. Op basis van de ervaringen uit de lopende en afgewerkte projecten maakte het agentschap twee modelbestekken op.

Een eerste modelbestek vertrekt van een vooraf gemaakte selectie van het bouwkundig erfgoed. De gemeente werkt dan de selectie van het bouwkundig erfgoed zelf uit, in samenwerking met het agentschap. De opdracht van het bureau bestaat erin de panden uit deze selectie te onderzoeken, beschrijven en in te voeren in de online inventarisdatabank van het agentschap, en dit alles volgens de methodologie van het agentschap.

In een tweede modelbestek moet de selectie van het erfgoed nog gemaakt worden. Het veldwerk op het terrein maakt dus ook deel uit van de opdracht.

Deze modelbestekken kunnen door lokale overheden gebruikt worden om een eigen (her)inventarisatieproject uit te besteden. Voor de aanpassing van het modelbestek aan de specifieke noden van een gemeente, kan men beroep doen op begeleiding van het agentschap.

Verankering in het lokaal beleid

Een inventarisatie van het bouwkundig erfgoed is pas nuttig wanneer deze uiteindelijk wordt verankerd in het lokale erfgoedbeleid. Dat kan alleen via de beleidsinstrumenten van ruimtelijke ordening. Hoe je omgaat met dergelijke beleidsinstrumenten kan je nalezen in dit handboek.

Wie komt in aanmerking voor trajectbegeleiding?

Elke lokale overheid kan bij ons voor advies over de aanpak van een inventarisproject. Een intensieve trajectbegeleiding door een erfgoedonderzoeker vraagt echter een grotere tijdsinvestering. Daarom wegen we elke aanvraag af en geven we prioriteit aan overheden die:

  • inzetten op een globale aanpak van het erfgoed
  • voldoende budget voorzien voor een grondige, kwalitatieve aanpak van het onderzoek (met inbegrip van archiefonderzoek en uitgeschreven teksten)
  • professionele onderzoekers aanstellen om de inventaris op te maken
  • een sterk verouderde inventaris hebben (gegevens uit de jaren 1970-1980)

Opgenomen = vastgesteld?  

Het agentschap verwerkt de inventarisgegevens die een gemeente aanlevert in de online wetenschappelijke inventarisdatabank. De gegevens worden pas publiek beschikbaar als ze voldoen aan alle kwaliteitseisen van de eindredactie, die de fiches stuk voor stuk activeert.

Een opname in de wetenschappelijke inventaris betekent niet automatisch een opname in de vastgestelde inventaris van het bouwkundig erfgoed. De vaststelling van een inventaris kent een eigen projectverloop. De planning van een vaststellingsbesluit staat volledig los van individuele inventarisatieprojecten.

Wil je meer informatie over inventariseren en/of trajectbegeleiding, dan kan je met ons contact opnemen

Handleiding over het inventariseren van bouwkundig erfgoed

Raadpleeg of download de handleiding over het inventariseren van bouwkundig erfgoed via ons Open Archief (OAR).

Handboek over het verankeren van erfgoed in ruimtelijk beleid

Raadpleeg of download het handboek over erfgoed en ruimtelijk beleid via ons Open Archief (OAR).