Handleidingen over het inventariseren van bouwkundig en landschappelijk erfgoed

Inhoudelijke handleidingen...

... over het inventariseren zelf

Het in kaart brengen van het erfgoed in een dorp, stad of streek is een eerste stap in het naar waarde schatten en beheren ervan. Inventariseren biedt een uitgelezen kans voor lokale besturen om het erfgoed dat zij belangrijk vinden, mee te nemen in hun ruimtelijke planning, in het beleid dat ze voeren om de omgeving te verbeteren, in het cultuurbeleid, in het toeristische beleid en op zoveel andere vlakken. Alle steden en gemeenten zijn sinds 2017 bevoegd voor het inventariseren van bouwkundig en landschappelijk erfgoed op hun grondgebied. 

  • Inventariseren van bouwkundig erfgoed
    Met deze handleiding wil het agentschap anderen op weg helpen bij het inventariseren van bouwkundig erfgoed in Vlaanderen en inspirerend werken bij de opmaak van lokale erfgoedinventarissen. De handleiding geeft inzicht in de wijze waarop het agentschap sinds de late jaren 1960 bouwkundig erfgoed inventariseert en welke criteria het gebruikt om selecties te maken. Als lokale partners op dezelfde manier inventariseren, vullen de inventarissen elkaar aan. 
  • Handleiding voor het inventariseren en waarderen van wegen met erfgoedwaarde
    Deze handleiding voor wegen met erfgoedwaarde biedt onderzoekers en lokale partners een methodologie voor het in kaart brengen van wegen die historisch waardevol zijn. Je vindt er een concreet stappenplan voor het inventariseren en waarderen van deze wegen met aandacht voor de belangrijkste informatiebronnen en een inventarisatiefiche voor het veldwerk. De handleiding bevat ook een referentiekader gebaseerd op verschillende erfgoedwaarden en selectiecriteria. Een aantal praktijkvoorbeelden illustreren de problematiek bij het dagelijks beheer van wegen met erfgoedwaarde en bieden mogelijke oplossingen. Op die manier kan de handleiding een inspiratiebron zijn om een aangepast beheer uit te werken voor deze wegen. 
  • Handleiding voor het inventariseren van houtige beplantingen met erfgoedwaarde
    Er is voor Vlaanderen nog geen gebiedsdekkende inventaris van houtige beplantingen met erfgoedwaarde. Aangezien het geografisch inventariseren van bomen en struiken en andere landschapselementen is overgedragen naar de lokale besturen, willen we met deze handleiding inspelen op de noden van lokale partners. Door de inventarissen voor houtige beplantingen met eenzelfde methodiek op te maken en eenvormig te ontsluiten, werken we samen aan een wetenschappelijk referentiedocument.  
  • De inventarismethodologie van houtig erfgoed wordt geïllustreerd in volgende filmpjes: 
  • Handleiding voor het inventariseren van landschapselementen
    De handleiding om landschapselementen te inventariseren kadert in de Visienota Lokaal Onroerenderfgoedbeleid. Deze handleiding reikt aan lokale partners de hand om samen alle landschappelijke erfgoed in kaart te brengen. De punt- en lijnvormige landschapselementen zijn de bouwstenen van het landschap; bijvoorbeeld dijken, eendenkooien, grensmarkeringen, kanalen, meilers of een afgesneden meander. De handleiding gaat in op de methodiek van het inventariseren. De verschillende bronnen voor het inventariseren komen aan bod. De erfgoedwaarden en selectiecriteria worden geduid. Voor 22 types landschapselementen geven we meer informatie over wat het is en hoe je het kan herkennen, waar het voorkomt en wat de erfgoedwaarde ervan is.

... over het beheren en actualiseren van de online inventaris

Alle steden en gemeenten kunnen sinds 1 januari 2023 autonoom hun inventarissen aanvullen, bewerken of corrigeren. Naast de inhoudelijke handleidingen die ingaan op de ruimere methodologie van het inventariseren, werden er ook handleidingen opgemaakt, specifiek in functie van het bewerken, aanvullen en actualiseren van de Inventaris van het Onroerend Erfgoed. Een actuele inventaris van het bouwkundig en landschappelijk erfgoed binnen je grond- of werkingsgebied is immers een belangrijke basis voor je onroerenderfgoedbeleid. De volgende handleidingen zijn hele concrete hulpmiddelen bij het opmaken of actualiseren van een erfgoedinventaris: 

  • Administratieve correcties in de wetenschappelijke inventaris
    Elk erfgoedobject wordt geregistreerd aan de hand van administratieve basisgegevens, namelijk een adres, afbakening op kaart en een actuele bewaringstoestand (fysieke toestand en erfgoedwaarde). Deze handleiding toont je hoe je een administratieve controle kan aanvatten met behulp van een overzichtslijst van deze gegevens, en reikt een aantal vuistregels en aandachtspunten aan bij de uitvoering van een dergelijke controle.  
  • Aanvullende informatie in de wetenschappelijke inventaris 
    Het actueel houden van de inventaris van bouwkundig en landschappelijk erfgoed binnen je grond- of werkingsgebied omvat niet enkel een administratieve controle, maar kan samengaan met een inhoudelijke controle. Vanuit een veelheid aan bronnen kunnen inhoudelijke inventarisgegevens fout of achterhaald blijken. Deze korte handleiding zet je op weg om dergelijke fouten recht te zetten in de vorm van een aanvullende informatie bij een erfgoedobject en toont je welke informatie hierin al dan niet thuishoort. 
  • Teksten schrijven voor de inventaris van het bouwkundig erfgoed  
    In deze handleiding deelt het agentschap haar jarenlange ervaring rond het opmaken van inventaristeksten over bouwkundig erfgoed, op het vlak van inhoudelijke kwaliteit, taalgebruik en tekststructuur. Je bent vrij om je hierdoor te laten inspireren. 
  • Richtlijnen voor de opmaak van een bibliografie  
    We streven naar een uniforme opmaak van de bibliografie bij alle inventaristeksten. Deze richtlijn somt per type bron de afspraken op, vergezeld van talrijke voorbeelden. 

Technische handleidingen over inventarisatie

Steden en gemeenten kunnen zelf hun inventarisgegevens van bouwkundig en landschappelijk erfgoed invoeren en bewerken in de Inventaris van het Onroerend Erfgoed en de Beeldbank. Hiervoor ondertekent de gemeente eerst een gebruikersovereenkomst.

Hieronder verzamelen we de technische handleidingen voor medewerkers van lokale besturen die instaan voor de invoer en het bewerken van inventarisobjecten en het toevoegen van beelden in de beeldbank.

  • Handleiding Gebruikersbeheer Vlaamse Overheid: inventariseren en vaststellen
    Om de inventarissen te beheren, dienen gebruikers eerst toegang te krijgen tot de toepassingen (onder andere inventaris en beeldbank). In de handleiding wordt uitgelegd hoe lokale besturen toegangsrechten kunnen toekennen aan natuurlijke personen voor het beheer van de inventarissen.  
  • Handleiding Inventaris Onroerend Erfgoed: Algemeen kader
    Deze handleiding over het gebruik van de Inventaris Onroerend Erfgoed geeft het algemeen kader voor de inventaris. In de handleiding leggen we je uit hoe je je kan aanmelden, welke modules de inventaris bevat en welke rechten en rollen er worden toegekend aan aangemelde gebruikers. Deze verschillende modules hebben telkens een aparte handleiding die hieronder te vinden zijn.  
  • Handleiding Inventaris Onroerend Erfgoed: Erfgoedobjecten
    Deze handleiding gaat specifiek over de invoer en het bewerken van erfgoedobjecten (de wetenschappelijke inventaris), de eerste module in de Inventaris Onroerend Erfgoed.
  • Handleiding Inventaris Onroerend Erfgoed: Geografische thema’s (handleiding in opmaak)
    Deze handleiding gaat specifiek over het gebruik van de module ‘geografische thema’s’ in de Inventaris Onroerend Erfgoed. Geografische thema’s geven meer informatie over de historiek en het erfgoedbeeld van een bepaalde locatie. Deze omvatten de vroegere gehelen van het type regio, gemeente, plaats en straat.
  • Handleiding Inventaris Onroerend Erfgoed: Personen
    Deze handleiding gaat specifiek over het gebruik van de module ‘personen’ in de Inventaris Onroerend Erfgoed. De personenmodule omvat een uitgebreide set personen en collectieven, die voornamelijk als ontwerper of uitvoerder een rol hebben gespeeld bij het geïnventariseerde erfgoed.
  • Handleiding Inventaris Onroerend Erfgoed: Aanduidingsobjecten (handleiding in opmaak)
    Deze handleiding over het gebruik van de module ‘aanduidingsobjecten’ in de Inventaris Onroerend Erfgoed is bedoeld voor de ondersteuning van medewerkers van erkende onroerenderfgoedgemeenten. De handleiding gaat specifiek over het actueel houden van de administratieve gegevens van de vastgestelde objecten uit de inventarissen bouwkundig en landschappelijk erfgoed binnen de module aanduidingsobjecten.
  • Handleiding Inventaris Onroerend Erfgoed: Gebeurtenissen (handleiding in opmaak)
    Deze handleiding gaat specifiek over het gebruik van de module ‘Gebeurtenissen’ in de Inventaris Onroerend Erfgoed. Een gebeurtenis geeft aan welke activiteit, bijvoorbeeld een onderzoeksproject of inventarisatiecampagne, geleid heeft tot de opname van een object in de inventaris of welke activiteit een grondige wijziging aan het inventarisobject heeft veroorzaakt.
  • Handleiding Inventaris Onroerend Erfgoed: Waarnemingen/CAI raadplegen (handleiding in opmaak)
    Deze handleiding legt uit hoe je als lokaal bestuur de module Waarnemingen (Centrale Archeologische Inventaris – CAI) in de Inventaris Onroerend Erfgoed kan raadplegen.
  • Handleiding Inventaris Onroerend Erfgoed: Afbakenen inventarisobjecten (handleiding in opmaak)
    Deze handleiding voor medewerkers van lokale besturen geeft technische ondersteuning voor het afbakenen van inventarisobjecten (erfgoed- en aanduidingsobjecten) op kaart en gaat in op de afspraken die gevolgd moeten worden binnen de Inventaris Onroerend Erfgoed.  
  • Afsprakenkader Beeldbank Onroerend Erfgoed: Criteria voor foto’s
    De inventaris aanvullen of actueel houden betekent ook het nemen van foto’s en deze toevoegen aan de Beeldbank. Dit afsprakenkader legt uit aan welke criteria foto’s moeten voldoen alvorens ze worden opgeladen in de Beeldbank.
  • Handleiding Beeldbank
    Deze handleiding legt uit hoe je als lokaal bestuur foto’s van inventarisobjecten kan toevoegen in de Beeldbank. Foto’s die toegevoegd worden in de Beeldbank moeten voldoen aan de afspraken zoals opgenomen in het afsprakenkader.
  • Handleiding Auteurs
    Lokale besturen die hun inventarissen ontsluiten en up-to-date houden in de Inventaris Onroerend Erfgoed en foto’s ontsluiten in de Beeldbank voegen hiervoor ook auteurs, fotografen, uitvoerders van inventarisatiecampagnes… toe in de auteursdatabank. Deze handleiding licht toe hoe je ‘auteurs’ kan aanmaken, bewerken en zoeken in de toepassing.