Eerste onroerenderfgoedrichtplan goedgekeurd

Onderzoek

Samen met het agentschap Natuur en Bos en de gemeente Riemst maakten we een onroerenderfgoedrichtplan voor de mergelgroeven in Riemst. Dit betekent dat alle betrokken partners een langetermijnvisie goedkeuren voor het erfgoed van de mergelgroeven. Nu het plan er is, kunnen de partners in samenspraak met de bevolking een actieprogramma voor dit erfgoed opstellen.

Wat is een onroerenderfgoedrichtplan?

Een onroerenderfgoedrichtplan is een nieuw instrument om onroerend erfgoed te behouden en te ontwikkelen voor de toekomst. Zo een plan kan opgemaakt worden voor een afgebakend gebied of een thema, of een combinatie van de twee. In 2016 startte het agentschap Onroerend Erfgoed met twee pilootprojecten:

  • Een onroerenderfgoedrichtplan voor de mergelgroeven in Riemst
  • Een onroerenderfgoedrichtplan voor de hoogstamboomgaarden in Haspengouw.

Bij de opmaak van een onroerenderfgoedrichtplan staan samenwerking en participatie centraal.
Met een onroerenderfgoedrichtplan werken partners aan een langetermijnvisie voor het erfgoed. Die visie wordt via een samen opgesteld actieprogramma uitgevoerd.

Het eerste goedgekeurde onroerenderfgoedrichtplan in Vlaanderen

Het onroerenderfgoedrichtplan voor de mergelgroeven in Riemst is het eerste onroerenderfgoedrichtplan in Vlaanderen dat wordt goedgekeurd door minister-president Geert Bourgeois, bevoegd voor onroerend erfgoed. Het onroerenderfgoedrichtplan voor de hoogstamboomgaarden in Haspengouw wordt ook in 2019 gefinaliseerd.  

 

 

Het plan voor de mergelgroeven bestaat uit acht ambities voor het behoud, beheer en beleid van en voor de mergelgroeven in Riemst:

1.         De groeven krijgen een duurzaam beheer in functie van veiligheid, natuur en erfgoed;
2.         De erfgoedwaarden en de natuurwaarden krijgen een integrale bescherming;
3.         De zorg voor de groeven ondersteunen we optimaal;
4.         De bovengrond krijgt gepaste bestemmingen;

5.         Stabilisaties die nodig zijn voor de openbare veiligheid voeren we uit;
6.         Een duidelijk afsprakenkader voor ingrepen boven de groeve die ondergronds gevolgen kunnen hebben;
7.         Eigenaars van gronden boven de groeven krijgen ondersteuning;
8.         We zorgen voor een grotere bewustwording van de groeven door de kennis erover aan te wakkeren. Zo versterken we ook het draagvlak voor dit erfgoed.

De mergelgroeven zijn waardevol, zowel historisch als voor de natuur

Riemst bezit veel historisch waardevolle mergelgroeven. Die zijn het resultaat van de eeuwenlange mergelwinning. De inwoners van Riemst wisten goed hoe ze de waardevolle mergel uit de ondergrond konden halen om er bovengronds hoeven en woningen mee te bouwen. De mergel was een belangrijk exportproduct dat in steden als Maastricht gebruikt werd om kerken en kathedralen mee te bouwen. De mergelgroeven zelf zijn een belangrijke tastbare getuige van dit rijke verleden waar de gemeente en haar bewoners terecht trots op zijn.

De mergelgroeven zijn bovendien één van de belangrijkste overwinteringsplaatsen voor vleermuizen in Vlaanderen. De gebieden waar de vleermuizen overwinteren en de vleermuissoorten zelf worden vanuit de natuur, zowel op Vlaamse als op Europese schaal bijzonder gewaardeerd en beschermd.

Het onroerenderfgoedrichtplan is een participatief project
Het agentschap Onroerend Erfgoed en de gemeente Riemst werkten samen met de intergemeentelijke onroerenderfgoeddienst Oost-Haspengouw en Voeren en het Agentschap Natuur en Bos om het onroerenderfgoedrichtplan te ontwikkelen. Ook de samenwerking met de lokale erfgoedgemeenschap van de mergelgroeven was erg nuttig om de waarde van de mergelgroeve de Grote Berg in kaart te brengen. In Riemst is een erfgoedgemeenschap van berglopers actief die al jarenlang onderzoek doen naar het ondergrondse landschap. Zij kennen de geschiedenis van de groeve perfect en hielpen met een inventarisatie en waardering van de Grote Berg in Zussen.

De bevolking van Riemst werd geconsulteerd tijdens een informatie- en dialoogavond waar ieder zijn mening en aandachtspunten voor de toekomst van de mergelgroeven kon geven. Op die manier zijn er gezamenlijke ambities voor de toekomst van de mergelgroeven gegroeid. En er is duidelijk een groter draagvlak voor het behoud van de mergelgroeven, bij alle betrokkenen.

mergelgroeve Riemst

Voor welke uitdagingen zorgen de mergelgroeven?  

De mergelgroeven zijn zowel op historisch als op ecologisch vlak waardevol, maar ze brengen ook uitdagingen mee. Eigenaren van percelen op een groeve worden ermee geconfronteerd wanneer bijvoorbeeld hun omgevingsvergunning wordt geweigerd vanwege de onstabiele ondergrond, of wanneer ze een woning willen kopen of verkopen. Maar er zijn soms ook plotse incidenten, zoals instortingen of grondverschuivingen. De onzekerheid die door de groeven ontstaat, willen we verminderen.

 

Hoe gaat het nu verder?

De gemeente Riemst, de intergemeentelijke onroerenderfgoeddienst Oost-Haspengouw en Voeren, het agentschap Onroerend Erfgoed en het agentschap Natuur en Bos hebben met dit richtplan op papier gezet welke richting ze samen uit willen gaan, en hoe ze dit willen realiseren in samenspraak met de bevolking. Concrete acties voor de realisatie van de ambities komen in een actieprogramma dat later volgt.

 

Foto's copyright werkgroep groevenonderzoek Riemst