Europees Erfgoedlabel voor de Koloniën van Weldadigheid

Landschappen

Het Europees Erfgoedlabel is een tweejaarlijks initiatief van de Europese Unie. De bedoeling ervan is om plaatsen op de kaart te zetten die de Europese geschiedenis weerspiegelen. De Koloniën van Weldadigheid, waar Wortel- en Merksplas-Kolonie onderdeel van uitmaken, zijn dit jaar bekroond met zo'n label. Het is de eerste keer dat een Vlaamse site die eer te beurt valt. Al kunnen we de pluim niet helemaal op onze eigen hoed steken. Dit is namelijk een project over de landsgrenzen heen, ingediend samen met Nederland, waar de idee van de weldadigheidskoloniën ooit ontstaan is. 

Wortel-Kolonie en Merksplas-Kolonie, allebei gelegen in het noorden van de provincie Antwerpen, ontstonden aan het begin van de negentiende eeuw als onderdeel van een ambitieus sociaal experiment. Arme stedelingen kregen daarbij verplicht een nieuwe thuis op het platteland. In een 'kolonie' konden ze een nieuw leven opbouwen door van de landbouw te leven en onderwijs te volgen. 

De maatschappelijke ideeën achter de weldadigheidskoloniën ontstonden in de toenmalige Verenigde Nederlanden. Na een eerste kolonie in Frederiksoord werden in zeven jaar tijd zeven koloniën opgericht, waaronder die van Wortel en Merksplas. Het wonen en werken in de weldadigheidskoloniën leverde een zeer typisch landschap op dat tweehonderd jaar na hun ontstaan nog altijd herkenbaar is. De vzw Kempens Landschap ijvert al twintig jaar met succes voor het behoud en beheer van de koloniën in ons land. 

Het Belgisch-Nederlandse project ontving het label samen met negen andere Europese projecten. Dat brengt het totaal aantal sites die het label dragen op 48. Dat de Koloniën van Weldadigheid, en meer bepaald Wortel- en Merksplas-Kolonie, als eerste Vlaamse site deze groep mag vervoegen, is heel bijzonder. Het toont eens te meer de bijzondere betekenis en de rol die de weldadigheidskoloniën hebben gespeeld in de Europese sociale geschiedenis. De internationale jury apprecieert met het label ook de acties die de bezoekerscentra nemen om dat verhaal verder uit te dragen. 

Het is nog niet gekend wanneer de officiële plechtigheid zal plaatsvinden die is verbonden aan het Europees Erfgoedlabel. Dat zal afhangen van de verdere ontwikkelingen omtrent corona. De Koloniën van Weldadigheid dienden eerder ook een aanvraag in voor opname op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Hopelijk kan de Europese erkenning de aanvraag extra kracht bij zetten.

De Koloniën waren in 2018 ook genomineerd als Belgische finalist van de Europese Landschapsprijs. Dat leverde het volgende filmpje op: