Nieuwe archeologische zones vastgesteld

Op 28 juni 2018 werden zes sites van de Bandkeramiek en zes prehistorische sitecomplexen in alluviale context vastgesteld als archeologische zone. De juridische gevolgen van deze vaststelling treden in werking 10 dagen na publicatie in het Belgisch Staatsblad, midden augustus.  

Nederzettingen van de Bandkeramiek

De cultuur van de Bandkeramiek, zo genoemd naar de typische motieven georganiseerd in banden op hun aardewerk, arriveerde ongeveer 7000 jaar geleden in Vlaanderen. Het ging om inwijkelingen die vanuit het oosten naar onze streken migreerden en zich vestigden in enkele clusters van dorpen in de Haspengouwse leemstreek. Zeer typisch voor deze dorpen zijn de lange woonhuizen (tot soms wel 30 meter lang).  

Opgravingsplan van de site van Rosmeer (1966) waarop de huisplattegronden mooi zichtbaar zijn.

Foto bovenaan: Noodopgraving van een lang woonhuis in de Toekomststraat in Riemst (2009).

De komst van de mensen van de Bandkeramiek vormt een bijzondere schakelperiode in onze geschiedenis. Het waren immers echte landbouwers die hun leefwijze in onze streken introduceerden. Tot de gewassen die zij verbouwden, behoorden verschillende graansoorten, peulvruchten, erwten en vlas. Daarnaast hielden ze ook vee: runderen, schapen, geiten en varkens.

Er zijn momenteel ongeveer 25 nederzettingen in Vlaanderen bekend. Hiervan werden er zes geselecteerd voor vaststelling als archeologische zone:

  • de Bandkeramische site van het Winkelveld te Hoeselt
  • de Bandkeramische site van de Flikkenberg bij Rosmeer
  • de Bandkeramische site van de Keiberg bij Vlijtingen
  • de Bandkeramische site van de Sieberg bij Herderen
  • de Bandkeramische site van de Bosberg bij Rosmeer
  • de Bandkeramische site van de Staberg bij Rosmeer

Binnenkort publiceren we ook een onderzoeksrapport over het onderzoek naar deze sites.

Prehistorische sitecomplexen in alluviale context

Zones langs rivieren bevatten dikwijls een erg rijk en goed bewaard archeologisch archief. Dat komt omdat de rivieren en hun aangrenzende landschappen al vanaf de prehistorie bijzondere aantrekkingspolen waren voor de mens. Bovendien zijn deze archeologische sites meestal afgedekt door overstromingsafzettingen en dus goed bewaard gebleven. Al enkele jaren voeren we onderzoek uit in deze landschappen.

Op basis van dat onderzoek werden zes riviergebonden alluviale landschappen als representatief staal geselecteerd voor de vaststelling als archeologische zone. Eerder archeologisch onderzoek in deze gebieden toont de aanwezigheid van een bijzonder rijk en gevarieerd archeologisch patrimonium aan.

Opgravingssleuf met meersedimenten uit de laatglaciale periode, Moervaartdepressie (UGent).

Deze zes prehistorische sites in alluviale context werden vastgesteld als archeologische zone:

  • het prehistorisch sitecomplex in alluviale context van de Wingevallei
  • het meerperiode sitecomplex in alluviale context in de Scheldevallei te Welden
  • het prehistorisch sitecomplex in alluviale context van Nijlen- Varenheuvel- Abroek
  • het prehistorisch sitecomplex in alluviale context in de Demervallei
  • het prehistorisch sitecomplex van de depressie van de Moervaart
  • het prehistorisch sitecomplex van de Vrasenepolder

Meer informatie over deze zones vind je in onze inventaris onroerend erfgoed vanaf midden augustus, wanneer de vaststelling van de archeologische zones van kracht gaat.

Juridische gevolgen van de vaststelling

Archeologische zones worden geselecteerd op basis van twee elementen: er moet een goede aanwijzing zijn voor de aanwezigheid van archeologisch erfgoed en er moet een goede aanwijzing zijn dat dit erfgoed nog voldoende goed bewaard is om archeologische waarde te hebben.

Wie werken wil uitvoeren in een vastgestelde archeologische zone, is sneller verplicht tot archeologisch vooronderzoek: namelijk wanneer de totale oppervlakte van de ingreep in de bodem 100 m² of meer beslaat en de totale oppervlakte van de kadastrale percelen waarop de vergunning betrekking heeft 300 m² of meer bedraagt.

Voor een omgevingsvergunning voor het verkavelen van gronden ben je verplicht om een bekrachtigde archeologienota op te maken wanneer de totale oppervlakte van de kadastrale percelen waarop de vergunning betrekking heeft 300 m² of meer bedraagt. Dit geldt ook wanneer de betrokken percelen slechts gedeeltelijk in een vastgestelde archeologische zone liggen.