Onderzoek naar de erfgoedwaarden van het sociale woningbouwpatrimonium in Vlaanderen

Onlangs verscheen een onderzoeksrapport over de erfgoedwaarden van het sociale woningbouwpatrimonium in Vlaanderen. Dit rapport is het resultaat van een onderzoek dat we in samenwerking met de Vlaamse Maatschappij voor Sociaal Wonen (VMSW) uitvoerden in de periode 2011-2016.

Het sociale woningbouwpatrimonium in Vlaanderen is een heel rijk en divers erfgoed maar de kennis erover bleef tot nu toe vooral beperkt tot enkele topwerken van bekende namen zoals Renaat Braem. Veel minder is geweten over de enorme activiteit van de honderden sociale huisvestingsmaatschappijen, die nochtans een beslissende impact hebben gehad op de gebouwde omgeving in Vlaanderen en op de concrete invulling van het sociale woningbouwbeleid. Dit patrimonium weerspiegelt niet alleen de evolutie in de huisvesting van de arbeidersklasse in Vlaanderen de afgelopen 100 jaar. Sociale woningbouw was ook vaak het proefterrein voor nieuwe opvattingen, methoden en modellen over bouwen en wonen.

De voorbije jaren voerden we in samenwerking met de Vlaamse Maatschappij voor Sociaal Wonen een onderzoek naar de erfgoedwaarden van dit patrimonium. Op basis van een thematisch-typologisch waarderingskader werden alle sociale huurwoningen - gebouwd voor 1985 en in 2008 nog behorend tot het patrimonium van de huisvestingsmaatschappijen - geëvalueerd op erfgoedwaarden. Dit resulteerde in een selectie van 226 wijken en panden, die met een uitgebreide beschrijving en een beheersgerichte evaluatie werden opgenomen in de Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. De beheersgerichte evaluatie omschrijft welke fysieke (gebouw)elementen bepalend zijn voor de erfgoedwaarde en werd ook per type uitgewerkt zodat ze breed toepasbaar is.

Het doel van dit onderzoek is dat de sociale huisvestingsmaatschappijen en de sectorarchitecten van de VMSW reeds in de planningsfase van de renovaties rekening kunnen houden met de erfgoedwaarden van hun patrimonium. Maar ook voor beheersconsulenten van het agentschap en voor lokale overheden is de studie een effectief instrument om de erfgoedwaarde van de sociale woningbouw in te schatten en goed te beheren.

De wetenschappelijke onderbouwing en de themamodule van dit onderzoek zijn nu beschikbaar als onderzoeksrapport. De auteurs zijn Karina Van Herck en Evert Vandeweghe, met medewerking van Julie Verhelst.