Van archief naar Beeldbank: we digitaliseren ons fotoarchief

Het agentschap Onroerend Erfgoed bewaart een groot en bijzonder waardevol fotoarchief. Onderzoekers en consulenten maken sinds de jaren 1960 foto’s in alle stappen van hun werk, zowel tijdens het inventariseren, het beschermen als bij het beheren van het onroerend erfgoed in Vlaanderen. Een groot deel van die foto’s bleef tot vandaag enkel raadpleegbaar in onze archieven. Deze willen we nu allemaal aanbieden in onze Beeldbank

We starten met het digitaliseren van meer dan 200.000 foto's uit onze buitendienst in West-Vlaanderen, die daar tot nu toe in ijzeren kasten werden bewaard. Je kan een eerste deel van deze foto's al terugvinden in onze Beeldbank. De andere provincies worden daarna ook, stap voor stap, gedigitaliseerd en gepubliceerd op de Beeldbank. 

Wat zit er in onze fotoarchieven?

Sinds de jaren 1960 fotograferen erfgoedonderzoekers van het agentschap en haar voorgangers het onroerend erfgoed in Vlaanderen. Veldwerk met fotoregistratie was hét startpunt van de wetenschappelijke inventarisatie van bouwkundig, landschappelijk en archeologisch erfgoed. Uitgerust met een fototoestel en filmrolletje legden onze collega’s het erfgoed vast op de gevoelige plaat. Tot circa 2000 namen we analoge foto’s, die we tot op vandaag allemaal bewaren in onze archieven.

Een deel van die foto’s ken je misschien al, bijvoorbeeld omdat ze gepubliceerd werden in de reeks Bouwen door de eeuwen heen. De teksten uit die boeken vind je, samen met een selectie van de foto’s, terug via de Inventaris Onroerend Erfgoed. Maar het gros van onze foto’s namen we als werkfoto en dus niet met de intentie ze te publiceren. Deze werkfoto’s tonen aanvullende informatie over een inventarisobject, bijvoorbeeld detailfoto's, of werden gemaakt als documentatie in een beschermings- of restauratiedossier. Het gaat over meer dan 500.000 foto’s die je tot nu toe enkel ter plaatse in onze archieven kon komen inkijken. 
 

Schellemolen in Damme in 1978, 2003 en 2021. 

Waarom bieden we deze archieffoto’s aan?

Al die foto’s zijn een heldere, objectieve momentopname van de toestand van ons onroerend erfgoed op een bepaald moment. Meer dan een beschrijving geven ze inzicht in de evolutie van ons erfgoed doorheen de tijd. In een beschermingsdossier vormen de foto’s referentiebeelden van de erfgoedwaarde op basis waarvan het erfgoed werd beschermd. De werkfoto’s in een restauratie- of onderhoudsdossier illustreren de evolutie van een plek en de opties die we op een bepaald moment kozen om die te bewaren voor de toekomst. De beelden zijn dus enorm waardevol als je onderzoek voert naar de evolutie van een stukje erfgoed en zijn omgeving. 

Nu lokale besturen steeds meer een rol opnemen binnen de erfgoedzorg in Vlaanderen, maken we dit beeldmateriaal graag publiek. Zo kunnen alle erfgoedzorgers er gemakkelijk beroep op doen tijdens hun onderzoek. 

Hoe pakken we de digitalisering aan? West-Vlaanderen als pilootproject

Omdat het in totaal gaat over meer dan 500.000 foto’s, zal dit een project zijn van lange adem en gaan we stapsgewijs te werk. We beginnen met de collectie foto’s uit het archief van onze buitendienst in de provincie West-Vlaanderen, meteen goed voor 210.000 beelden. 

In 2020 startten we daarvoor een pilootproject. We lieten de vele foto’s digitaliseren. Ze kregen allemaal het adres mee waarmee ze destijds, tijdens het veldwerk, werden benoemd. Op basis van die adressen koppelen we vervolgens de gedigitaliseerde foto’s in de Beeldbank aan de erfgoedobjecten of aan de geografische thema’s in de Inventaris Onroerend Erfgoed

In de loop van 2024 verschijnen deze foto’s van West-Vlaanderen gemeente per gemeente op onze Beeldbank. Vandaag staan alvast de foto’s van de gemeentes Alveringem, Anzegem, Ardooie, Avelgem, Beernem, Blankenberge, Bredene, Damme en Deerlijk online. We verwachten tegen het einde van het jaar de foto’s van alle West-Vlaamse gemeentes geüpload te hebben, met als laatste die van de gemeente Zwevegem.  

Op basis van de ervaringen die we opdeden in West-Vlaanderen, zetten we het project verder. We zijn nu al gestart met het digitaliseren van de fotocollecties van onze buitendiensten in Antwerpen en Vlaams-Brabant. De komende jaren herhalen we dit proces voor álle Vlaamse provincies. 

Een titanenwerk dus, maar wel één dat absoluut de moeite waard is. Onze Beeldbank wordt zo meer dan ooit tevoren een te consulteren bron voor doorgedreven erfgoedonderzoek.    
 

Sneakpreview met 4 thumbnails van Hoeve Hofstede Inghels in Alveringem.

Waar vind je al deze beelden? 

Je vindt al de beelden via de vertrouwde drie pistes. De meeste mensen gaan op zoek in de erfgoedobjecten van de Inventaris Onroerend Erfgoed, waar de foto’s als illustratie bij de teksten aangeboden zijn. Probeer zeker ook eens via geografische thema’s te zoeken. Daar vind je de foto’s, die de beschrijvingen van straten, plaatsen of gemeenten illustreren. Je kunt natuurlijk ook rechtstreeks in de Beeldbank zelf  zoeken. Ten slotte worden de foto’s ook via het Geoportaal aangeboden. Je vindt daar de beelden door de informatielaag Beeldbank aan te vinken.

Het gaat om gigantisch veel foto's. Om deze allemaal te kunnen aanbieden, werken we met werksets: dit zijn zips waarin foto's van één erfgoedobject genomen door één fotograaf gebundeld zijn. Je ziet telkens een sneakpreview met 4 thumbnails en een korte inhoud van de werkset. Als je de werkset downloadt, kan je de individuele foto's bestuderen. 

Het menselijk oog versus de digitale koppeling: correcties welkom!

De archieffoto’s kregen allemaal de metadata mee waarmee ze tijdens het veldwerk werden geregistreerd, zoals het adres, de deelgemeente en de naam van de site. Op basis van deze gegevens konden we de beelden een plek geven in onze inventariswebsite, ofwel bij een erfgoedobject, ofwel bij een beschrijving van een straat, een plaats of een gemeente. De herkenning en de koppeling van de foto’s met de Inventaris Onroerend Erfgoed verliep maximaal geautomatiseerd. Onderweg leerden we dat geen enkel systeem feilloos is en manuele correcties noodzakelijk blijven. Onze inventaris- en archiefteams zetten de fouten recht die het menselijk oog zal opmerken. 

We doen dus een warme oproep: merk je een verkeerd gelinkte foto op, zie je een fout in adres of naam, meld dit ons dan via het contactformulier op de detailpagina van elk beeld. Zo help je ons de Beeldbank nauwkeurig te houden en de kwaliteit van dit digitale archief te waarborgen.