Vlaamse Regering keurt wijziging Onroerenderfgoedbesluit definitief goed

Regelgeving en beleid

Met de definitieve wijziging van het Onroerenderfgoedbesluit zet de Vlaamse Regering een volgende belangrijke stap in de implementatie van de Visienota Lokaal Onroerenderfgoedbeleid en de financiering van de archeologische erfgoedzorg. Eerder keurde het Vlaams Parlement ook al de wijziging van het Onroerenderfgoeddecreet goed. De meeste wijzigingen treden in werking op 1 januari 2023. 

Het gewijzigde Onroerenderfgoedbesluit introduceert in de eerste plaats herziene erkennings- en subsidiëringsvoorwaarden voor erkende onroerenderfgoedgemeenten en intergemeentelijke onroerenderfgoeddiensten. Het verduidelijkt daarnaast hoe de aanvragen tot erkenning en subsidiëring, concreet verlopen. Ook voor de erkende onroerenderfgoeddepots zijn er op het procedurele vlak een aantal bijsturingen. 

Zowel erkende intergemeentelijke onroerenderfgoeddiensten als erkende onroerenderfgoedgemeenten komen in aanmerking voor een structurele subsidie:

  • Voor de eerste groep gaat het vanaf 1 januari 2027 om een forfaitaire subsidie van €120.000, en moeten de gemeenten die lid zijn samen een zelfde bedrag op tafel leggen.  
  • De subsidiëring van erkende onroerenderfgoedgemeenten is nieuw. Ze verloopt volgens een getrapt systeem: kunststeden die erkend zijn als onroerenderfgoedgemeente kunnen een jaarlijkse subsidie van €90.000 krijgen. Voor de andere centrumsteden en gemeenten met minstens twee werelderfgoederen gaat het om €50.000. Andere Vlaamse gemeenten die erkend zijn als onroerenderfgoedgemeente kunnen elk jaar €10.000 krijgen. 

De jaarlijkse subsidies aan de erkende actoren (erfgoeddepots, onroerenderfgoedgemeenten in intergemeentelijke onroerenderfgoeddiensten) worden in de toekomst ook automatisch geïndexeerd.  

Het Onroerenderfgoedbesluit verduidelijkt vanaf 1 januari 2023 welke lokale toelatingsplichten een erkende onroerenderfgoedgemeente aan vastgestelde items uit de inventarissen bouwkundig of landschappelijk erfgoed kan koppelen.  Ze kunnen daarbij kiezen uit een beperkte lijst met acht toelatingsplichten, die betrekking hebben op de buitenschil van een gebouw , de structuur van tuinen, parken en begraafplaatsen met erfgoedwaarde, of het interieur van geïnventariseerde gebouwen. Het gewijzigde Onroerenderfgoedbesluit beschrijft ook de procedure om zo een toelating te krijgen.  

Op het vlak van archeologie wordt het begrip ‘gebieden waar geen archeologisch erfgoed te verwachten valt’ verruimd met ‘gebieden waar geen relevante kenniswinst te verwachten valt’. Erkende onroerenderfgoedgemeenten kunnen in de toekomst meer percelen vrijstellen van het opmaken van een archeologienota 

De Vlaamse Regering voorziet nu ook de mogelijkheid om een premie te vragen voor het archeologisch onderzoek van menselijke inhumatieresten bij een archeologische opgraving. Het gewijzigde Onroerenderfgoedbesluit schetst het kader waarbinnen deze premie aangevraagd en toegekend kan worden. De precieze modaliteiten worden binnenkort verduidelijkt in een ministerieel besluit. Deze nieuwe premie voor archeologisch onderzoek van menselijke inhumatieresten kan enkel aangevraagd worden voor archeologisch onderzoek waarbij het veldwerk pas start na 1 januari 2023. 

De doelgroepen voor de premie voor buitensporige opgravingskosten en de premie voor archeologisch vooronderzoek met ingreep in de bodem worden via deze aanpassing van het Onroerenderfgoedbesluit aanzienlijk verruimd. Projecten van overheden, de nutssector en de vastgoedsector blijven wel uitgesloten. 

Voorziene inwerkingtreding 

Omwille van de koppeling met de beleids- en beheerscyclus voor lokale besturen voorziet de Vlaamse Regering de inwerkingtreding van de meeste wijzigingen aan het Onroerenderfgoedbesluit op 1 januari 2023. Een aantal handhavingsgerelateerde aanpassingen treden al sneller in werking.  

De bepalingen rond erkenning en subsidiëring van erkende intergemeentelijke onroerenderfgoeddiensten treden pas in werking op 1 januari 2026, zodat de lopende samenwerkingsovereenkomsten met als einddatum 31 december 2026 ongewijzigd uitgevoerd kunnen worden.  

De wijzigingen aan het Onroerenderfgoeddecreet en -besluit zullen vanaf hun inwerkingtreding te zien zijn op de Vlaamse Codex. In afwachting daarvan stellen we onderaan deze pagina een officieuze gecoördineerde versie van het decreet en besluit van de Vlaamse Regering ter beschikking, waarbij de aanpassingen nu al zijn doorgevoerd.  

Op 28 en 29 september houden we infosessies voor lokale besturen over de Visienota Lokaal Onroerenderfgoedbeleid. We leggen uit hoe die verankering kreeg in de regelgeving en hoe de toekomstige dagelijkse praktijk eruit zal zien voor de aspecten die nu al uitgeklaard zijn. Inschrijven kan via het online inschrijvingsformulier.