Vlaanderen telt 84 nieuwe herdenkingsbomen

Landschappen

Begin 2017 lanceerde het agentschap Onroerend Erfgoed een oproep naar de steden en gemeenten om herdenkingsbomen op hun grondgebied te melden. Deze thematische inventarisatiecampagne startte naar aanleiding van de herdenking van 100 jaar Eerste Wereldoorlog.

In deze thematische inventarisatie werden niet enkel de vredesbomen, aangeplant na de Eerste Wereldoorlog, in kaart gebracht, maar ook andere bijzondere herdenkingsbomen, zoals vrijheidsbomen, eeuwfeestbomen en koningsbomen werden geïnventariseerd.

De oproep resulteerde in 193 reacties, inclusief meldingen van verdwenen herdenkingsbomen. Dankzij de talrijke meldingen konden 84 nieuwe boomfiches toegevoegd worden aan de inventaris. Wat het totaal aantal herdenkingsbomen met erfgoedwaarde in Vlaanderen op 185 brengt. Bomen die hoog scoren in de erfgoedselectiecriteria zullen worden voorgedragen voor bescherming als monument. Op die manier kan hun toekomst vanuit het erfgoedbeleid mee ondersteund worden.

Vrijheidsbomen

Herdenkingsbomen verwijzen naar scharniermomenten in de geschiedenis. Al eeuwenlang bestaat de traditie om op een centrale plaats in een gemeenschap zo’n boom aan te planten om een bepaalde gebeurtenis te herdenken. Tot de oudste herdenkingsbomen in ons land behoren de vrijheidsbomen of vrijbomen, zoals de solitaire eik op de Dries van Sinaai. Deze imposante boom dateert van het einde van de 18de eeuw, en werd vermoedelijk aangeplant op bevel van de Franse troepen, bij hun ‘bevrijding’ van de Zuidelijke Nederlanden.  

Ook om de onafhankelijkheid van België in 1830 te vieren zijn er veel vrijheidsbomen geplant. De weinige nog overlevende exemplaren uit die periode zijn intussen oude knarren van meer dan 180 jaar oud, zoals de gekandelaarde linde in Eke. Honderd jaar later werd dan weer de eeuwling België gevierd. Ter gelegendheid van dat jubileum plantte men eeuwfeestbomen. Een voorbeeld is de eeuwfeestboom van Meerhout uit 1930.

Vredesbomen

Onroerend Erfgoed ontving 59 meldingen van vredesbomen. Zo’n boom is omstreeks 1919-1920 geplant, ter ere van de bevrijding na de Eerste Wereldoorlog. Vaak staan ze bij een herdenkingsmonument voor de gesneuvelden, zoals de bruine beuk op de Melkmarkt in Izegem. Deze beuk, geplant in 1920, is door zijn centrale positie en imposante afmetingen (23m hoog en een omtrek van 445 cm!) beeldbepalend voor het plein. Vlakbij staat een gedenkteken voor de slachtoffers van de Eerste en Tweede Wereldoorlog.

In het najaar van 2018 komen er maar liefst 231 nieuwe vredesbomen bij. Vele steden en gemeenten zullen in november namelijk een nieuwe exemplaar aanplanten bij de herdenking van het einde van de Eerste Wereldoorlog, precies honderd jaar geleden. Dit project komt er samen met het Agentschap Natuur en Bos en het Projectsecretariaat 100 jaar Groote Oorlog. 

Herdenkingsbomen zijn echter niet enkel aan oorlogen of veldslagen gelinkt. Ook bij viering of herdenking van belangrijke of geliefde personen worden ze her en der aangeplant. Zo gaf de 60-40 viering van Koning Boudewijn in 1990 aanleiding tot het aanplanten van 278 zogenaamde koningsbomen. Eentje daarvan is de koningslinde van Everberg. Oudere herdenkingsbomen zijn nu vaak groene bakens in dorps- of stadskernen. De koningsbomen zijn nu nog vrij jonge bomen, maar ook zij kunnen in de toekomst beeldbepalende elementen worden op pleinen of andere openbare plekken.