Werelderfgoednominatiedossier Hoge Kempen ingetrokken

Landschappen

Het Unesco Werelderfgoedcomité zal zich deze zomer niet buigen over de werelderfgoednominatie van de Hoge Kempen. Minister Bourgeois en de stuurgroep Nationaal Park Hoge Kempen hebben samen beslist om de kandidatuur in te trekken. Aanleiding voor deze beslissing is de kritische beoordeling van het dossier door ICOMOS, één van de vaste adviesinstanties van het Werelderfgoedcomité.

Die beoordeling is één van de elementen die het Werelderfgoedcomité gebruikt tijdens zijn beraadslaging over nominatiedossiers. Wanneer het advies van ICOMOS erg negatief is, dan neemt het Werelderfgoedcomité dat advies meestal integraal over. Omdat een dergelijke beslissing onomkeerbaar is, verkiezen de lidstaten meestal om hun nominaties terug te trekken. Dat laat immers alle kansen open om het in de toekomst eventueel opnieuw te proberen.

Schapen in de Hoge Kempen
De Hoge Kempen

Evaluatie door ICOMOS

De Werelderfgoedconventie schrijft voor dat alle nominaties ook worden onderzocht door ICOMOS of IUCN, de adviesinstanties die zich buigen over respectievelijk culturele en natuurlijke dossiers. Dat is dus ook gebeurd voor het ‘Hoge Kempen Ruraal-Industrieel Transitielandschap'.

ICOMOS heeft het nominatiedossier de afgelopen 15 maanden grondig onderzocht. Experts uit verschillende domeinen kregen het nominatiedossier thuis gestuurd, en hebben vanuit hun eigen achtergrond een standpunt geformuleerd. Begin september van vorig jaar stuurde ICOMOS ook een expert naar Limburg om het voorgestelde cultureel landschap ter plaatse te onderzoeken.

Het werelderfgoedpanel van ICOMOS legde de individuele beoordelingen en het rapport van het plaatsbezoek bij elkaar om tot een eindadvies aan het Werelderfgoedcomité te komen. Dat panel concludeert nu dat de uitzonderlijke universele waarde van de Hoge Kempen als ‘ruraal-industrieel transitielandschap’ onvoldoende bewezen is.

De fundamentele kritiek van ICOMOS is dubbel: enerzijds vindt de organisatie het concept van een transitielandschap twijfelachtig. Elk landschap is in haar ogen het resultaat van opeenvolgende transities, waardoor het moeilijk hard te maken valt als aparte categorie. Anderzijds betwijfelt ICOMOS dat de Hoge Kempen als ruraal-industrieel transitielandschap uniek is. Om dat aan te tonen had volgens haar een veel ruimere en meer overtuigende internationale vergelijking toegevoegd moeten worden.

ICOMOS formuleert daarnaast opmerkingen over bijvoorbeeld de voorgestelde begrenzing of de mate van bescherming van individuele onderdelen. Maar die bedenkingen zijn duidelijk minder fundamenteel van aard. En ICOMOS stelt ook positieve punten vast. De grote betrokkenheid van lokale partners en de voorgestelde beheerstructuur voor een relatief complex levend cultureel landschap krijgen goede punten. Het voorgestelde cultureel landschap is bijvoorbeeld weliswaar te fragmentair, maar de integriteit en authenticiteit van de voorgestelde onderdelen is globaal genomen in orde.

De Hoge Kempen
De Hoge Kempen

En nu?

Het is uiteraard jammer dat het ‘Hoge Kempen Ruraal-Industrieel Transitielandschap’ voorlopig geen werelderfgoed zal worden. Maar enkel door het dossier vrijwillig terug te trekken blijven de kansen gaaf om eventueel later een aangepast nominatiedossier in te dienen.

Of dat zal gebeuren, zal afhangen van verder onderzoek. Alle partners zullen in overleg met binnen- en buitenlandse experten de komende weken nagaan of en hoe een grondige bijstelling de kans op slagen kan verhogen. Dit kan gaan van het aanpassen van de invalshoek of thematiek, het aanpassen van de afbakening tot en met het overwegen van andere vormen van internationale erkenning: een geopark, een mens-en-biosfeerreservaat …

De terugtrekking van dit dossier doet niets af aan de erfgoedwaarden en de uitstraling van het Nationaal Park Hoge Kempen en de aangrenzende vroegere mijnzetels en tuinwijken van Winterslag, Waterschei, Zwartberg en Eisden. Zij blijven een sleutelrol vervullen in elk denkbaar dossier om de erfgoedwaarden van Limburg op de internationale kaart te zetten.