Op donderdag 15 juni 2017 organiseren we een colloquium met als thema “Natuur & Erfgoed: één Landschap?”. De focus ligt op de relatie tussen natuur en erfgoed, die de laatste tijd al eens onder druk staat.

Graag willen we tijdens deze studiedag met geïnteresseerden reflecteren over dit thema tijdens vier lezingen in de voormiddag en een debat in de namiddag.

Programma:

9h15: Onthaal

9h45: Welkom en inleiding door Marc De Bie (agentschap Onroerend Erfgoed) beluister het geluidsfragment (mp3)

10h00: Lezing prof. Theo Spek (Rijksuniversiteit Groningen): Historische ecologie in Noord- en Oost-Nederland: van interdisciplinair onderzoek naar integraal landschapsbeheer beluister het geluidsfragment (mp3) en/of herbekijk de presentatie

Abstract: Nadat vakdisciplines en beheerspraktijken in het landschapsonderzoek en het landschapsbeheer zich decennialang grotendeels gescheiden van elkaar hebben ontwikkeld, zien we de laatste jaren een duidelijke onderlinge toenadering plaatsvinden. Landschapsecologische systemen worden vaker in een lange termijnperspectief geplaatst en ook sterker dan voorheen verbonden met aardwetenschappelijke en cultuurbiografische concepten en methoden. Ook in het landschapsbeheer zien we geleidelijk aan een sterkere integratie van aardkundige, ecologische en cultuurhistorische waarden en beheersmaatregelen. Welke stappen zijn hierbij gemaakt? Hoe kunnen een meer interdisciplinaire onderzoeksaanpak en integrale beheerspraktijk op landschapsniveau gestalte krijgen in de komende jaren? Aan de hand van een reeks voorbeelden uit de Nationale Landschappen Drentsche Aa en Noordoost-Twente zal worden gezocht naar een aantal eerste antwoorden op deze belangrijke vragen.

10h30: Lezing prof. Martin Hermy (KULeuven): Natuur & erfgoed van bossen: één geheel beluister het geluidsfragment (mp3) en/of herbekijk de presentatie

Abstract: Bossen, in zoverre ze niet uit bomen op grasland bestaan, kunnen afhankelijk van hun voorgeschiedenis geheel verschillende natuurwaarden hebben. Het cultuurlandschap waarin ze ingebed liggen, heeft ze doorheen de eeuwen geboetseerd tot wat ze nu zijn. Door hun soortensamenstelling en in beperkte mate door hun diversiteit onderscheiden oude bossen zich sterk van jong bossen. De verklaring achter die verschillen heeft te maken met de mate waarin bosplanten nieuwe bossen kunnen koloniseren, maar ook met het beheer zoals dat zich eeuwen lang heeft voltrokken. Het beheer en de knowhow die ermee samenging heeft ze ook een belangrijke erfgoedwaarde. Maar bossen zijn ook archeologische schatkamers. Natuur en erfgoed van bossen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden in de lage landen. De grote milieuvraagstukken, landgebruiksveranderingen en niet te vergeten, klimaatsverandering, leggen echter een belangrijke hypotheek op de toekomst.

11h00: pauze

11h20: Lezing drs. Bert Maes (Ecologisch Adviesbureau Maes): Natuur en cultuurhistorie van landschapselementen in Nederland, een mooi en lastig tweetal beluister het geluidsfragment (mp3) en/of herbekijk de presentatie

Abstract: De oudste landschapselementen, van vóór ca. 1850 in Nederland, vertegenwoordigen nog geen 3%. Toch is er nog altijd een grote rijkdom aan natuur en cultuurhistorie. In de oudste bossen, houtwallen en heggen is zowel de hoogste biodiversiteit als belangrijkste cultuurhistorie te vinden van de inheemse boom- en struiksoorten. Bij de uitgebreide landelijke inventarisatie in de afgelopen 25 jaar bleken nog zeldzame en als verdwenen beschouwde soorten op onverwachte plekken voor te komen. Maar vooral bleek de grote zeldzaamheid en kwetsbaarheid van de autochtone bomen en struiken. De achteruitgang van de cultuurhistorie van bomen en struiken is vergelijkbaar. In tegenstelling tot het gebouwde monumentenbezit en archeologische sites vallen groene landschapselementen in Nederland niet onder het officiële Erfgoedbezit. Opleidingen voor het thema zijn er niet of nauwelijks. Met de onlangs verschenen 'Atlas van het landschappelijk groen erfgoed van Nederland' (uitgave RCE) bieden we een eerste overzicht van dit rijke bezit.

11h50: Lezing dr. Leo Vanhecke (Plantentuin Meise): Erfgoed en Natuur, moeilijk gaat ook beluister het geluidsfragment (mp3)

Abstract: In praktijk is het beschermen en behouden van natuurlijk erfgoed veel moeilijker dan het behouden van "materieel" erfgoed. Vooral de begrippen gaafheid, authenticiteit en reproduceerbaarheid spelen hierin een voorname rol. Ook is het vinden van de juiste balans tussen het behoud van de historische aspecten en het behoud van de natuurhistorische aspecten niet altijd eenduidig en gemakkelijk. Er is tevens nood aan het verwezenlijken van een nieuw samenwerkingsmodel tussen allen die betrokkenen zijn bij het duurzaam behoud van erfgoed. Aan de hand van enkele praktijkvoorbeelden zal hier verdere op ingegaan worden.

12h20: Broodjeslunch

13h50: Panelgesprek/debat ‘Natuur & Erfgoed: één Landschap?’

Moderator: Arnout Zwaenepoel
Deelnemers: Theo Spek, Martin Hermy, Bert Maes, Leo Vanhecke, Roel Vanhaeren (ANB), Lieven De Schamphelaere (Natuurpunt) & Guido Tack (Onroerend Erfgoed) + het publiek

15h30: Einde

De studiedag vindt plaats in het auditorium ‘Romain De Coninck’ van het VAC ‘Virginie Loveling’, vlakbij het Sint-Pieterstation in Gent.

De inschrijvingen zijn afgesloten.