De Vlaamse overheid dient een werelderfgoednominatiedossier in voor de Koloniën van Weldadigheid in Merksplas en Wortel. De aanvraag maakt deel uit van een breder dossier in samenwerking met Nederland. De bedoeling is om alle Koloniën van Weldadigheid in Vlaanderen en Nederland te laten erkennen als UNESCO Werelderfgoed. 

De Koloniën waren in het begin van de negentiende eeuw een project van armoedebestrijding. De idee was om armen, landlopers en wezen via onderwijs, discipline en landbouw uitzicht te geven op een beter leven. De Koloniën waren bijzonder vooruitstrevend in hun sociale maatregelen, en helemaal zelfvoorzienend, wat erg uitzonderlijk was. Ze laten het toenmalige geloof in de maakbaarheid van de mens en de samenleving zien.

In totaal werden in het eerste kwart van de negentiende eeuw zeven Koloniën gesticht in het noordoosten van Nederland en het noorden van Vlaanderen: Frederiksoord, Willemsoord, Wilhelminaoord, Ommerschans, Veenhuizen, Merksplas en Wortel. De grote schaal van het project is uniek in de wereld, net als het feit dat de werkwijze tot op de dag van vandaag nog zichtbaar is in het landschap en de gebouwen.

De gebouwen van de Koloniën in Merksplas en Wortel stonden na het afschaffen van de landloperswet in 1993 een lange periode leeg. Sinds 2012 wordt het complex in Merksplas gerestaureerd en herbestemd met een meerjarige subsidieovereenkomst. De bedoeling is dat beide sites, naast hun rol als gevangenis en gesloten centrum, een toeristisch ankerpunt in de streek worden met een combinatie van zowel cultuurtoerisme als recreatieve vrijetijdbesteding en woongelegenheid.

Het nominatiedossier, dat de afgelopen jaren is uitgewerkt, benadrukt de wereldwijde uniciteit van het project, die vandaag nog duidelijk herkenbaar is via:

  • De basistypologie van het landschap van de vrije en onvrije Koloniën van Weldadigheid;
  • De structuur van wegen, beplanting en waterstructuren, het maatsysteem dat werd toegepast en het patroon van de bebouwing;
  • De bebouwing en beplanting die representatief is voor het utopische experiment van armoedebestrijding en disciplinering.

Alle betrokken lokale besturen hebben de afgelopen weken hun uitdrukkelijke goedkeuring verleend, en ondersteunen de geplande indiening van het nominatiedossier bij UNESCO. Streefdoel is om het dossier in 2018 te laten behandelen door het Werelderfgoedcomité. 2018 is immers de 200ste verjaardag van de oprichting van de Maatschappij van Weldadigheid, en de 25ste verjaardag van de afschaffing van de wet op de landloperij.

Na het akkoord van de Nederlandse regering, naar verwachting volgende week, zal het dossier met alle bijlagen op vrijdag 20 januari 2017 aan UNESCO worden overhandigd door diplomatieke vertegenwoordigers van Vlaanderen en Nederland, vergezeld van een delegatie uit de koloniën. De behandeling door het Werelderfgoedcomité gebeurt in de zomer van 2018.