Vlaams minister van Onroerend Erfgoed maakte vandaag de preselectie bekend van WO I-relicten die zullen worden voorgedragen als UNESCO-Werelderfgoed. De voorstelling van de preselectie gebeurde tijdens een contactdag waarop verschillende actoren zoals vertegenwoordigers uit het middenveld, experts, diverse beheerders van de militaire begraafplaatsen, politieke mandatarissen van federaal, Vlaams, provinciaal en gemeentelijk niveau talrijk aanwezig waren. Zoals de minister eerder al aankondigde, zal niet de gehele frontzone aan de UNESCO worden voorgedragen, maar een goed doordachte selectie van 18 afgebakende sites.

Doelstellingen en krachtlijnen van de nominatie van het erfgoed van de Eerste Wereldoorlog als UNESCO-Werelderfgoed

Het erfgoed van de Eerste Wereldoorlog speelt een prominente rol in de herdenking van “100 jaar Groote Oorlog”. Om het erfgoed van de Eerste Wereldoorlog duurzaam te verankeren, is er een strategie op vier sporen uitgewerkt. Onderzoek vormde de wetenschappelijke basis. Hierop werd een beschermingsbeleid opgestart en werden er belangrijke inspanningen geleverd om het beheer van WO I-erfgoed op vlak van restauratie, onderhoud en ontsluiting uit te werken. Het sluitstuk van deze erfgoedstrategie is het dossier dat Vlaanderen aan het voorbereiden is om de belangrijkste sites van de Eerste Wereldoorlog als UNESCO werelderfgoed te laten erkennen.  

De waarde van het erfgoed van de Groote Oorlog is niet exclusief voor Vlaanderen, maar universeel. Deze kandidatuur is dan ook een transnationaal dossier, waarbij Vlaanderen, Wallonië en Frankrijk samenwerken en een internationaal draagvlak uitbouwen.

Het selectieproces

Een UNESCO Werelderfgoed dient te getuigen van uitzonderlijke universele waarden. Binnen het WO I-erfgoed dragen vooral de militaire begraafplaatsen en de monumenten voor de vermisten in de frontstreek van de Westhoek zo’n unieke betekenis uit en passen ze daarmee binnen de criteria die door de UNESCO zijn bepaald.

Ze zijn de getuigen van de instelling van een nieuwe dodencultus: het is de eerste maal in de geschiedenis dat alle gesneuvelden, los van rang, stand of nationaliteit, individueel worden herdacht. De stoffelijke overschotten werden individueel begraven en de namen van vermisten werden ingeschreven op monumentale herdenkingstekens. Ze staan dan ook centraal in de preselectie van sites die vandaag werden voorgesteld.

De militaire begraafplaatsen en monumenten zijn ook uniek door de kwaliteit van hun architecturale vormgeving en landschappelijke inplanting. Ze zijn de materiële afdruk van het voormalige front. Hun hoeveelheid en concentratie geven de intensiteit en schaal van de Eerste Wereldoorlog aan. De vele nationaliteiten tonen aan hoe globaal de oorlog was.

De begraafplaatsen en monumenten voor de vermisten hebben nog steeds een actueel en levendig karakter. Er worden nog steeds gesneuvelden bijgezet. Nog steeds bezoeken duizenden uit heel de wereld de sites, al of niet op zoek naar verwanten. De sites zijn uitgegroeid tot plaatsen voor reflectie. Ze zijn een ethisch appel voor mens en maatschappij.

De selectie van militaire begraafplaatsen en monumenten voor vermisten werden verder verfijnd door ze af te wegen tegen een eigen set van criteria zoals; artistieke waarde, contextwaarde, historisch relevantie, internationale dimensie, immateriële component, diversiteit en representativiteit.

De preselectie: de 18 sites

De 18 sites die aan bovenstaande criteria voldoen, zijn gespreid over de Westhoek en vormen een afspiegeling van de aanwezigheid van de WO I-erfgoed in zijn geheel. Door de focus op dit reeds beschermd erfgoed is de impact op de omgeving beperkt. De opname op de UNESCO Werelderfgoedlijst houdt immers geen enkele bijkomende bescherming in maar is louter een erkenning, een kwaliteitslabel.

De preselectie bevat de volgende sites:

Nieuwpoort

  1. Monument voor de vermisten Nieuport Memorial

Diksmuide

  2. Duitse militaire begraafplaats Vladslo

  3. Crypte van de IJzertoren

Alveringem

  4. Belgische militaire begraafplaats Oeren

Houthulst

  5. Belgische militaire begraafplaats Houthulst

Langemark-Poelkapelle

  6. Duitse militaire  begraafplaats Langemark
  7. Canadees monument The Brooding Soldier

Zonnebeke

  8. Gemenebest militaire begraafplaats Tyne Cot cemetery
  9. Cluster van Gemenebest militaire begraafplaats Doelbos

Ieper

  10. Gemenebest militaire begraafplaats Essex Farm cemetery
  11. Cluster van Gemenebest militaire begraafplaatsen Pilkem
  12. Monument voor de vermisten Menin Gate
  13. Gemenebest militaire begraafplaats Bedford House cemetery
  14. Cluster van Gemenebest militaire begraafplaatsen Palingbeek

Heuvelland

  15. Cluster van militaire begraafplaatsen Kemmelberg
  16. Cluster van Gemenebest militaire begraafplaatsen Spanbroekmolen

Mesen

  17. Iers monument Island of Ireland Peace Tower

Poperinge

  18. Gemenebest militaire begraafplaats Lijssenthoek mil.  cemetery

Vervolgtraject

De vandaag gepresenteerde preselectie dient als basis om het debat aan te gaan met een veelheid van betrokken actoren op internationaal, nationaal, Vlaams en lokaal niveau. Na deze contactdag volgt een informatieronde waarbij aan de betrokken actoren het dossier bijkomend gedetailleerd besproken zal worden. Het overleg moet resulteren tot een op alle niveaus gedragen definitieve selectie, tot verdere afbakening van kern- en bufferzones en tot het opzetten van een integraal beheer voor het geheel van sites.

De verdere timing ziet er als volgt uit:

Voorjaar 2016: indienen dossier bij UNESCO
Najaar 2016: beoordeling door ICOMOS, het wetenschappelijke adviesorgaan van UNESCO
Zomer 2017: uitspraak jaarlijkse algemene vergadering van het Werelderfgoedcomité

Links

Downloads