Fort Steendorp is de belangrijkste overwinteringsplaats van vleermuizen in West-Europa. Om verval van het fort tegen te gaan zijn instandhoudingswerken nodig. Hierbij wordt gestreefd naar een evenwichtige afstemming tussen de doelstellingen van erfgoed, natuur en toegankelijkheid.

Het fort

Door de technische ontwikkelingen van kanonnen, hun draagwijdte en munitie, bood de Grote Omwalling van Brialmont onvoldoende bescherming en werd een tweede gordel aangelegd. Fort Steendorp (1883-1892) maakt deel uit van deze tweede versterkingsring van forten rond Antwerpen. Het fort beslaat een totale oppervlakte van ca. 20 ha.

Het bakstenen fort heeft een veelhoekige plattegrond. Van binnenuit kon men de vijand op afstand houden met artilleriegeschut vanuit de caponnières (uitbouw) en het reduit (vluchtplaats). De toegang tot het fort werd beveiligd door grachten.

Tijdens de beide wereldoorlogen werd het fort zwaar beschadigd. Na de tweede wereldoorlog werd de droge binnengracht volgestort met puin en aarde. Hierdoor werd de drainering verstoord zodat nu een deel van de gebouwen nagenoeg constant enkele centimeters onder water staat.

Een ideale biotoop voor vleermuizen

De hoge luchtvochtigheid en de constante temperatuur tussen 6 en 8° C zijn ideale omstandigheden voor de overwintering van vleermuizen. De populatie bedraagt ongeveer 1200 vleermuizen, waaronder ingekorven vleermuizen en meervleermuizen. Het is hiermee de grootste overwinteringplaats in West-Europa. Het is eigendom van het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) en een Vlaams natuurreservaat dat een speciale beschermingsstatus geniet in het kader van de Europese Habitatrichtlijn.

De ondergelopen gangen en vertrekken vormen dan wel een ideaal microklimaat voor de overwintering van de vleermuizen, het vocht vormt natuurlijk wel een bedreiging voor de stabiliteit van het gebouw. De boomgroei op de bovenzijde van de wallen leidt bovendien tot scheuren in het metselwerk en het loskomen van dekstenen, met als resultaat verdere degradatie en instortingsgevaar.

Een modelproject

Dankzij het Europese LIFE-project Bataction, een samenwerking tussen ANB, LIFE, Natura 2000 en Natuurpunt Beheer vzw, krijgt ANB subsidies voor o.a. de uitvoering van instandhoudingswerken aan het fort.

De begeleiding van deze instandhoudingswerken biedt het agentschap Onroerend Erfgoed het ideale modelproject om het samengaan van onroerend erfgoed, natuur en toegankelijkheid te onderzoeken en tot richtlijnen en standaarden hieromtrent te komen. Een vooropgesteld circuit zal worden veilig gesteld en ontsloten voor bezoekers met maximale aandacht voor de beschermde vleermuizen en het beschermde gebouw. Tussen oktober 2010 en december 2010 werden enkel buitenwerken aangevat, zodat de vleermuizen niet gestoord zouden worden tijdens hun winterslaap. In de zomer van 2011 werden de binnenwerken uitgevoerd en de buitenwerken afgerond.

Links

Gerelateerde blogartikelen