Al eeuwenlang bestaat de traditie om op een centrale plaats in een gemeenschap een boom aan te planten om een bepaalde gebeurtenis te herdenken. Al die bomen noemen we ‘herdenkingsbomen’. Het gaat om bomen die verwijzen naar bepaalde scharniermomenten in de geschiedenis. Soms kunnen ze ook een specifiekere naam hebben.

Een vrijheidsboom is een boom die staat voor vrijheid en democratie. De vrijheidsboom was een veelgebruikt symbool van de vernieuwde maatschappij die bewerkstelligd werd na het einde van het Ancien Régime. De aanhangers van de Franse Revolutie inspireerden zich op een gelijkaardig gebruik gedurende de aanloop naar de Amerikaanse Revolutie (Boston Liberty Tree). De opstand tegen de Oostenrijkers in 1789 werd herdacht door het aanplanten van vrijheidsbomen. Ook in 1792 en 1795 werden vrijheidsbomen aangeplant. De Boerenkrijg in 1798 bracht het kappen van oudere vrijheidsbomen met zich mee. Deze werden vaak vervangen door nieuwe bomen. Het begin van de Nederlandse periode veroorzaakte in 1815 opnieuw het kappen van heel wat oudere herdenkingsbomen. Over de juiste locaties van deze oudste herdenkingsbomen is nog weinig gekend. De solitaire eik op de Dries van Sinaai dateert hoogst waarschijnlijk uit het einde van de 18de eeuw.  

Er werden ook vrijheidsbomen geplant na de Belgische Revolutie in 1830 om de onafhankelijkheid van België te vieren. De weinige nog overlevende vrijheidsbomen uit die periode zijn intussen oude knarren van meer dan 180 jaar oud. Ze hebben intussen vaak een imposante omvang of hoogte, zoals de plataan van Huldenberg. Honderd jaar later werd de eeuwling België gevierd. Een voorbeeld is de eeuwfeestboom van Wespelaar uit 1930.

Een vredesboom is een vrijheidsboom die na de bevrijding werd geplant. In Machelen bijvoorbeeld staat op een rotonde een moeraseik. Deze boom werd in 1919 aangeplant en herdenkt de Eerste Wereldoorlog. Het oorlogsmonument en vredesboom horen samen. De moeraseik is een meer zeldzame soort. Het was gebruikelijker om linden, beuken of zomereiken aan te planten.
Ook na de bevrijding op het einde van de Tweede Wereldoorlog werden bomen aangeplant, zoals bijvoorbeeld de zilverlinde in Landegem.

De herdenking van de 50ste verjaardag van de bevrijding heeft op sommige plaatsen aanleiding gegeven voor het aanplanten van een herdenkingsboom, zoals op de Grote Markt in Antwerpen.

De 60ste verjaardag van Koning Boudewijn en zijn 40 jaar koningschap in 1990 gaven aanleiding tot het aanplanten van tientallen Koningsbomen.  

Ook andere types van bomen die personen of gebeurtenissen herdenken kunnen een erfgoedwaarde hebben.

Er staan er al heel wat herdenkingsbomen in de Inventaris van houtig beplantingen.

Wij zijn benieuwd waar er in jouw dorp of stad herdenkingsbomen staan. Weet je er eentje staan, mail het ons.

Links