Vlaanderen en Nederland hebben op 20 januari 2017 officieel het dossier ingediend bij UNESCO om de Koloniën van Weldadigheid te laten erkennen als werelderfgoed. Voor Vlaanderen gaat het om de kolonies in Merksplas en Wortel. Ze zijn een uniek en intact voorbeeld van hoe de sociale wetgeving in de periode van de Koninklijke Nederlanden werd uitgevoerd. Het dossier wordt nu meer dan een jaar lang onderzocht door experts van ICOMOS en IUCN. Onder meer op basis van hun advies zal het Werelderfgoedcomité in de zomer van 2018 een oordeel vellen. In tussentijd gaat de omvangrijke restauratie van de grote hoeve en de kapel in de kolonie van Merksplas, die in 2013 gestart is, onverminderd verder.

De Kolonies stammen uit de korte periode tussen 1815 en 1830 waarin België en Nederland samen het Verenigde Koninkrijk der Nederlanden vormden. In 1818 besliste de burgerlijke elite om een Maatschappij van Weldadigheid op te richten. Deze organisatie moest het hoofd bieden aan de wijdverspreide armoede en de mensonterende leefomstandigheden waarin de bevolking moest leven. Zo startte een grootschalig programma van binnenlandse kolonisatie via een systeem van crowdfunding.

Tussen 1818 en 1825 ontstonden zeven koloniën in afgelegen, onontgonnen gebieden. Ze dienden als opvangplek voor armen, gehandicapten, weeskinderen, bedelaars en landlopers. Onderliggend idee was om deze ‘onderklassen’ terug op het rechte pad te brengen via onderwijs, zorg en (dwang)arbeid. De koloniën sloten daarmee aan bij het utopische gedachtengoed dat in de 18e en 19e eeuw ingang vond bij intellectuelen en burgers. Door de aandacht voor zorg, opleiding en maatschappelijke disciplinering gelden de koloniën als een experimentele voorloper van het 20ste-eeuwse concept van de moderne sociale welvaartstaat. Opmerkelijk aan de Vlaamse en Nederlandse koloniën is zeker ook de schaal van het project, en de uitzonderlijke kwaliteit van de gebouwen en de (landschappelijke) inrichting. Tot op vandaag zetten de koloniën hun oorspronkelijk verheffende en/of corrigerende rol verder. Zo tref je vandaag in Merksplas en Wortel nog gevangenissen en een centrum voor asielzoekers aan.

Werelderfgoed

Onder aansturing van de provincie Drenthe en Kempens Landschap vzw is de afgelopen vijf jaar hard gewerkt aan het nominatiedossier. Dat dossier werd op 20 januari 2017 door een ruime delegatie lokale vertegenwoordigers en journalisten overhandigd aan Dr. Mechtild Rössler, directeur van het UNESCO Werelderfgoedcentrum. Nu volgt het formele evaluatieproces: eerst zal het Werelderfgoedcentrum nagaan of het dossier volledig en conform de richtlijnen bij de Werelderfgoedconventie is opgesteld. Als dat het geval is, dan wordt het dossier aan ICOMOS en IUCN bezorgd. Zij zullen het nominatiedossier grondig laten onderzoeken door een ruime groep experts. Eén van hen zal in het najaar van 2017 ook een bezoek brengen aan de koloniën die worden voorgedragen. Het advies dat ICOMOS en IUCN zullen opstellen, zal dan de basis vormen voor de bespreking door het Werelderfgoedcomité, in de zomer van 2018. Dat Comité beslist uiteindelijk over de opname op de Werelderfgoedlijst. Een erkenning in 2018 zou toepasselijk zijn, omdat het dan de 200e verjaardag is van de oprichting van de Maatschappij van Weldadigheid en de 25e verjaardag van de afschaffing van de Belgische wet op de landloperij.

Restauratiecampagne in de kolonie van Merksplas

In 2010 maakte het architectenbureau TV Erfgoed & Visie een meerjarenplanning op om de beschermde kapel, de grote hoeve en de binnenplaats van de Merksplas-kolonie te restaureren en te herbestemmen. De opmaak van dit plan leidde tot een restauratiedossier van 10 restauratiefasen, gespreid over 10 jaar. Hiervoor sloten de Vlaamse overheid, het gemeentebestuur van Merksplas en de provincie Antwerpen een meerjarige subsidiëringsovereenkomst. Deze restauratiecampagne is nu bijna halverwege. De eerste resultaten zijn ook al zichtbaar: het dak van de kapel met de lichtstraat is volledig gerestaureerd; de noord- en zuidvleugels van de hoeve worden volop in hun oude glorie hersteld; er is een centrale groene parking aangelegd om de parkeerdruk in de dreven in de kolonie van Merksplas weg te nemen; enz.

Landschapsbeheersplan Rijksweldadigheidskolonie Merksplas

De vzw Kempens Landschap startte in 2011 met de opmaak van een landschapsbeheersplan. Dit plan garandeert een evenwichtige toekomst voor de ontwikkeling en beheer van het domein Merksplas-Kolonie. Voor de opmaak van dit plan kregen ze op 4 mei 2011 een landschapspremie van 33.905,17 euro.

Links

Downloads

Gerelateerde blogartikelen

Gerelateerde nieuwsberichten