Al van oudsher maken hoogstamboomgaarden deel uit van het Vlaamse landschap. Omwille van deze erfgoedwaarden werden in het verleden al diverse boomgaarden beschermd en worden ze de laatste jaren, met name in het Haspengouw, meer en meer als toeristische troef uitgespeeld. Bij de bescherming van hoogstamboomgaarden stellen we vast dat we over onvoldoende kennis beschikken over de verspreiding, erfgoedwaarden en beheersvormen.  

Aanleiding

Aanvankelijk sloten hoogstamboomgaarden aan bij de woonhuizen, voornamelijk (pacht)hoeven, of maakten ze deel uit van de nutstuin in kasteeltuinen van grootgrondbezitters. In de negentiende en twintigste eeuw groeiden deze huis/fruitweiden in sommige streken uit tot uitgestrekte boomgaarden en later plantages, waarbij het fruit als exportproduct werd gekweekt. De fruitgeschiedenis is o.a. ook terug te vinden in tal van infrastructuurwerken  zoals de oude stroopfabrieken. In het Haspengouw heeft de fruitindustrie geleid tot een uniek en gevarieerd cultuurlandschap. Hoogstamboomgaarden zijn hier onlosmakelijk verbonden met de identiteit van de streek.

Omwille van deze erfgoedwaarden werden in het verleden al diverse boomgaarden beschermd en worden ze de laatste jaren, met name in het Haspengouw, meer en meer als toeristische troef uitgespeeld. Daarnaast worden ze ook in de natuursector sterk gewaardeerd omwille van de genenvariatie en de ecologische ‘stapsteenfunctie’ die deze landschapselementen vertegenwoordigen. De oude boomgaarden zijn immers een habitat voor verschillende, soms zeldzame vogel- en insectensoorten en kleine zoogdieren. Toch blijft het aantal hoogstamboomgaarden afnemen en kampen velen met (beheers)problemen: het onderhoud is intensief en de kost hiervan staat vaak niet in verhouding tot de opbrengst. Sommige soorten zijn ook gevoelig voor  ziekte(n) en plagen. Ondersteunende maatregelen ontbreken of zijn vaak onvoldoende om hieraan tegemoet te komen. Dit leidt tot verwaarlozing van en uitval in heel wat hoogstamboomgaarden.

De problematiek rond de hoogstamboomgaarden leent zich bij uitstek om via een onroerenderfgoedrichtplan tot een gedragen visie te komen, die ook leidt tot duurzame maatregelen om het behoud en beheer van deze typische landschapselementen op lange termijn te verzekeren. Een breed draagvlak en betrokkenheid van alle belanghebbenden is cruciaal om deze visie  uit te voeren  en er een succes van te maken.

Doelstelling

Dit project wil in samenspraak met alle belanghebbenden een visie ontwikkelen op het omgaan met hoogstamboomgaarden in Haspengouw. Deze visie moet leiden tot een duurzaam beleid en maatregelen voor deze landschapselementen, teneinde het typische Haspengouwse landschapsbeeld te bewaren. Aan deze visie zal een actieplan gekoppeld worden dat de uitvoering van deze maatregelen concretiseert en in tijd vastlegt.

Output

  • Nieuwe objectfiches toevoegen aan de Inventaris van het onroerend erfgoed.
  • Een rapport  over hoogstamboomgaarden in Haspengouw. 

  • Een visie over het behoud, onderhoud, beheer en heraanplant van hoogstamboomgaarden, verwerkt in onroerenderfgoedrichtplan.

  • Een screening uitvoeren van het juridisch instrumentarium rond hoogstamboomgaarden. 

  • Een waarderingskader uitwerken door midddel van participatie. 

Links