Actief en passief behoud

Bij een bescherming is het verboden beschermde goederen te ontsieren, te beschadigen, te vernielen of andere handelingen te stellen die de erfgoedwaarde ervan aantasten. Dat heet het passief behoudsbeginsel.

Het actief behoudsbeginsel houdt in dat je tijdig werken uitvoert voor de instandhouding, de beveiliging, het beheer, de herstelling en het onderhoud.
Het Onroerenderfgoeddecreet bevat een niet-limitatieve opsomming van handelingen die een actief behoud mogelijk maken. Bij beschermingsbesluiten vanaf 2015 vind je die terug in het beschermingsbesluit zelf. Ook bestaande beschermingsbesluiten bevatten vaak ‘bijzondere beschermingsvoorschriften’. Die hebben altijd voorrang op de algemene bepalingen in het Onroerenderfgoeddecreet en het bijbehorende uitvoeringsbesluit.

Vergunnings- of toelatingsplicht

Voor heel wat ingrepen aan een beschermd onroerend goed heb je een vergunning nodig.

Verbod op sloop of vernietiging

Een beschermd goed mag je niet slopen of vernietigen. Van dit basisprincipe kan enkel worden afgeweken in zeer uitzonderlijke gevallen. Het Onroerenderfgoeddecreet laat bijvoorbeeld toe dat een beschermd monument of een beschermd stads- of dorpsgezicht gedeeltelijk gesloopt wordt als de sloop de erfgoedwaarden van het geheel niet wezenlijk aantast. De volledige sloop van een beschermd  monument of stads- of dorpsgezicht is altijd verboden.

Als het gaat over vernietiging is archeologie een speciaal geval, omdat een opgraving sowieso een vernietiging impliceert. Bij beschermde archeologische sites (of een beschermde archeologische zone conform het archeologiedecreet uit 1993) moeten de handelingen aangepast zijn aan de doelstelling van het beschermingsbesluit. Sommige besluiten gaan uit van een strikt in-situbehoud. Andere beschermingsbesluiten laten toe dat er opgegraven wordt mits garantie op een goede ex-situbewaring. De opgraving gebeurt dan door een erkend archeoloog.

Informatieplicht

Ben je eigenaar van een beschermd goed of een deel ervan? Wil je het verkopen of verhuren voor meer dan 9 jaar? Of wil je het inbrengen in een vennootschap, een erfpacht- of opstalrecht overdragen of de eigendom op een andere manier overdragen? Dan moet jijzelf of de notaris in de aktes of overeenkomst vermelden dat het goed beschermd is en wat de rechtsgevolgen zijn. Let op: de informatieplicht is niet van toepassing op schenkingen.

Ook in de publiciteit over de verkoop of verhuur moet je te vermelden dat het goed beschermd is en welke rechtsgevolgen daaraan verbonden zijn. Je vermeldt een bescherming dus ook op de immowebsites waarop het goed wordt aangeboden.

De informatieplicht geldt dus voor onroerende goederen die voorlopig of definitief beschermd zijn als monument, stads- of dorpsgezicht, (cultuurhistorisch) landschap of archeologische site of zone.

Of je onroerend goed beschermd is, kan je terugvinden op het geoportaal. Dat is een actuele digitale kaart van Vlaanderen waarop je kan doorklikken naar de databank van beschermde goederen en van inventarisitems.

Meer uitleg over de informatieplicht en enkele voorbeeldformuleringen die je kan gebruiken in publiciteit en aktes, vind je in dit document.

Meldingsplicht

Een notaris is bovendien verplicht om de verkoop van een beschermd goed te melden aan het agentschap. Dit kan eenvoudig via mail naar notarissen.meldingsplicht@onroerenderfgoed.be.

De melding dient volgende gegevens te bevatten:

  • Notaris: naam en adres
  • Het onroerende goed: naam en adres
  • Perceelsnummer(s) van het onroerende goed
  • Beschermingsbesluit op basis waarvan het goed is beschermd: datum ministerieel besluit en objectnummer (nummer in de beschermingsfiche met de volgende structuur: 4.01/11002/2247.1/OA003593) uit  de Databank Aanduidingsobjecten.

Let op dat deze melding enkel bovenstaande gegevens mag bevatten. Deze gegevens bevatten geen persoonsgegevens. Het agentschap is conform de privacywetgeving niet gemachtigd om persoonsgegevens die worden doorgegeven in het kader van bovenstaande meldingsplicht te verwerken of bij te houden.

Een melding bij overdracht (op basis van artikel 6.4.9 van het Onroerenderfgoeddecreet) en een melding in het kader van de vermindering van verkoop- en schenkbelasting (op basis van artikels 10.5.1 en 10.5.2) kunnen samen in één en dezelfde melding gebeuren.

De notaris ontvangt een ontvangstbevestiging.

Financiële ondersteuning

Voor het beheer van beschermd erfgoed is het mogelijk om een beroep te doen op financiële ondersteuning van de Vlaamse overheid, bijvoorbeeld een erfgoedpremie of erfgoedlening.