Doelmatigheidsanalyse ‘Bouwkundige gehelen’

In Vlaanderen zijn er 685 bouwkundige gehelen die sinds 1930 beschermd zijn op basis van 1401 beschermingsbesluiten.

Een bouwkundige geheel is een cluster van twee of meer gelijkwaardige onroerende goederen met een overheersend bouwkundig karakter. Het aantal beschermingen ligt hoger dan het aantal bouwkundige gehelen omdat er heel wat dubbel beschermd zijn of beschermd zijn door meerdere beschermingen van naast elkaar liggende monumenten (de zogenaamde monumentenclusters).

We onderzochten deze groep vertrekkende vanuit de volgende vragen:

  • Hoe werden ‘bouwkundige gehelen’ in de voorbije honderdvijftig jaar gevat door de  regelgeving in België en Vlaanderen? 
  • Welke impact had de evolutie van de regelgeving op de samenstelling, afbakening en juridische gevolgen van beschermde bouwkundige gehelen?
  • Wat betekent deze evolutie voor het hedendaags beheer ervan?
  • Hoe kunnen bouwkundige gehelen het best beschermd worden?

De voornaamste vaststelling van het onderzoek is dat deze beschermingen voor verbetering vatbaar zijn. Hoewel het mogelijk blijkt om de bouwkundige gehelen onder te verdelen in samenhangende categorieën van erfgoedrelicten met gemeenschappelijke kenmerken, werden gelijkaardige relicten niet noodzakelijk beschermd volgens hetzelfde beschermingsstatuut. De verschillen tussen deze statuten leiden ertoe dat de procedures en juridische gevolgen tussen bouwkundige gehelen sterk kunnen afwijken, ook binnen één categorie.

In het onderzoek werden ook een aantal scenario’s aangehaald om de problemen met de bouwkundige gehelen op te lossen, zowel op korte als lange termijn. De beste keuze is echter de aanpak ten gronde: op juridisch vlak de invoer van een eenheidsstatuut, op inhoudelijk-wetenschappelijk vlak een screening en gerichte herevaluatie van het beschermingsbestand.

Auteur(s) 
Jelle Lisson, Katrijn Depuydt en Veerle De Houwer
Publicatiedatum 
september 2019