Waarom is iets erfgoed? Een afwegingskader over erfgoedwaarden en criteria

Vlaanderen is rijk aan onroerend erfgoed, gaande van historische landschappen, parken en tuinen, over archeologische sites, tot gebouwen, straatmeubilair en standbeelden. Maar waarom is iets onroerend erfgoed? En hoe maken wij, als agentschap Onroerend Erfgoed, keuzes over beschermd erfgoed? Het antwoord ligt in de erfgoedwaarden, zoals ze werden vastgelegd in het Onroerenderfgoeddecreet (2013). 

Wil je zelf aan de slag gaan met die erfgoedwaarden, voor een inventaris, een erfgoedwaardering of een erfgoedzorgproject? Of wens je zelf gewoon meer inzicht in onze werking? Met het afwegingskader ‘Waarderen van erfgoed: erfgoedwaarden en criteria’ helpen we je op weg. Dit document biedt een kader om de definitie en de omschrijving van erfgoedwaarden, zoals geïnterpreteerd door het agentschap, beter te begrijpen.

Een open kader voor alle types erfgoed 

Erfgoedwaarden zijn al bijna 100 jaar het fundament van de erfgoedzorg. Ze maken duidelijk waarom een landschap, een archeologische site of een bouwwerk betekenisvol en belangrijk is, en als erfgoed kan worden beschouwd. Vandaag formuleert het Onroerenderfgoeddecreet (2013) een lijst van dertien erfgoedwaarden. Deze vormen de wettelijke basis voor bescherming of vaststelling van de Inventaris van het onroerend erfgoed. Deze gelden voor zowel het bouwkundig, het landschappelijk, als het archeologisch erfgoed. Daarnaast gebruikt het agentschap in de inventarismethodologie ook vijf begeleidende criteria om erfgoed te selecteren. 

Het nieuwe afwegingskader verduidelijkt voor het eerst hoe het agentschap deze waarden en criteria definieert en interpreteert. Het  document bevat een open begrippenkader dat bruikbaar is voor alle types erfgoed: landschappelijk, bouwkundig en archeologisch erfgoed. 

Hoe kan je het afwegingskader gebruiken? 

Je kan het afwegingskader vrijblijvend gebruiken voor verschillende doelen: een inventaris, een restauratieproject, een herbestemming of een beheerplan. Je vindt er inspiratie rond een heel aantal vragen. Hoe kan je waarden en criteria definiëren en interpreteren? Wanneer ken je een bepaalde waarde toe? Wanneer is een andere waarde meer geschikt? 

In een beknopte inleiding leggen we onze achterliggende visie op het waarderen van erfgoed uit. We zoomen in op wat erfgoedwaarden zijn, wat hen onderscheidt van andere waarden en hoe we ze wetenschappelijk onderbouwen. Met meer dan 70 concrete voorbeelden uit recente beschermingsdossiers maken we die erfgoedwaarden vervolgens tastbaar. 

Naar een open dialoog over het onroerend erfgoed in Vlaanderen

Met dit afwegingskader wil het agentschap in de eerste plaats onze tien jaar ervaring met de wettelijke vastgelegde erfgoedwaarden en criteria zo breed mogelijk delen. Dit document gaat echter ook een stapje verder. Het biedt transparantie over keuzes rond beschermd erfgoed, en wil daarmee bijdragen aan een open dialoog over het onroerend erfgoed in Vlaanderen. Dit document is dan ook geen einddoel maar een startpunt. Het biedt een middel, om samen te denken, samen te spreken, samen te luisteren en samen zorg te dragen voor het onroerend erfgoed in Vlaanderen.
 

Auteur(s) 
Veerle De Houwer, Leen Meganck en Karina Van Herck
Publicatiedatum 
2023