Soorten erfgoed

Onroerend erfgoed omvat zowel archeologisch erfgoed, als bouwkundig en landschappelijk erfgoed. Het agentschap is ook bevoegd voor varend erfgoed. Het statuut van het erfgoed bepaalt welke rechten en plichten je hebt als eigenaar, beheerder of lokaal bestuur, maar ook welke financiële ondersteuning je kan aanvragen voor onderhoud, restauratie of herbestemming van het erfgoed.

Vlaams niveau

Onroerend erfgoed

Op Vlaams niveau maken we een onderscheid tussen drie verschillende statuten met elk eigen juridische gevolgen:

  • Geïnventariseerd onroerend erfgoed
  • Vastgesteld onroerend erfgoed
  • Beschermd onroerend erfgoed

Geïnventariseerd onroerend erfgoed

Het inventariseren of in kaart brengen van erfgoed is een eerste stap in het naar waarde schatten en beheren ervan. Het agentschap onderzoekt en inventariseert onroerend erfgoed dat voor Vlaanderen van belang is, en begeleidt lokale besturen in deze rol. Elk object wordt wetenschappelijk onderzocht en getoetst aan objectieve criteria. Voldoet een object, dan wordt het opgenomen in een wetenschappelijke inventaris en spreken we over geïnventariseerd erfgoed.

Wanneer het onroerend goed is opgenomen in een wetenschappelijke inventaris, dan betekent dat enkel dat het goed beschreven en gedocumenteerd is. Er zijn geen rechten of plichten aan verbonden: geïnventariseerd erfgoed heeft geen juridische gevolgen.

Vastgesteld onroerend erfgoed

De minister bevoegd voor onroerend erfgoed kan de wetenschappelijke inventarissen geheel of gedeeltelijk vaststellen. Zo’n vaststelling verloopt volgens een bepaalde procedure met een openbaar onderzoek zodat iedereen opmerkingen en bezwaren kan formuleren.

Is het onroerend goed opgenomen in een vastgestelde inventaris, dan gelden er enkele juridische gevolgen. Deze zijn minder uitgebreid dan bij een bescherming. Voor het behoud en beheer van vastgesteld erfgoed kan je bovendien onder bepaalde voorwaarden financiële ondersteuning krijgen van de Vlaamse overheid.

Beschermd onroerend erfgoed

De minister bevoegd voor onroerend erfgoed kan een goed beschermen als het omwille van de erfgoedwaarden van algemeen belang is. Er zijn vier mogelijke vormen van bescherming: een beschermd monument, een beschermd cultuurhistorisch landschap, een beschermd stads- of dorpsgezicht en een beschermde archeologische site. Meer uitleg over deze verschillende vormen vind je op de pagina over definities.

Binnen elk van deze statuten is het mogelijk om een overgangszone in te stellen. Zo’n zone ondersteunt de erfgoedwaarden van het beschermde goed. Een beschermingsprocedure verloopt volgens twee stappen: een voorlopige en een definitieve bescherming.

Is het onroerend goed beschermd, dan gelden er verschillende juridische gevolgen om het behoud ervan te garanderen. Gelukkig sta je er niet alleen voor, onze erfgoedconsulenten geven je advies en ondersteuning bij het behoud en beheer van je beschermd goed. Bovendien kan je beroep doen op verschillende vormen van financiële ondersteuning.

Varend Erfgoed

Ook het varend erfgoed kent drie verschillende statuten. De juridische gevolgen verschillen wel van deze van het onroerend erfgoed:

  • Geïnventariseerd varend erfgoed
  • Vastgesteld varend erfgoed
  • Beschermd varend erfgoed

Geïnventariseerd varend erfgoed

Net zoals onroerend erfgoed, worden vaartuigen met erfgoedwaarde door het agentschap wetenschappelijk gedocumenteerd en geïnventariseerd.

Er zijn geen juridische gevolgen gekoppeld aan opname in de wetenschappelijke inventaris.

Vastgesteld varend erfgoed

De minister bevoegd voor varend erfgoed kan de inventaris van het varend erfgoed geheel of gedeeltelijk vaststellen. 

Er zijn geen juridische gevolgen voor de overheid, eigenaar of beheerder verbonden aan opname in de vastgestelde inventaris van het varend erfgoed. Wel koppelen sommige lokale overheden en verenigingen bepaalde voordelen aan dit statuut.

Beschermd varend erfgoed

De minister bevoegd voor varend erfgoed kan een vaartuig beschermen als het omwille van de erfgoedwaarden van algemeen belang is. De beschermingsprocedure verloopt ook in dit geval volgens twee stappen: een voorlopige en een definitieve bescherming.

Is jouw vaartuig beschermd, dan gelden er verschillende juridische gevolgen om het behoud ervan te garanderen. Gelukkig sta je er niet alleen voor, onze erfgoedconsulenten geven je advies en ondersteuning bij het behoud en beheer van je beschermd vaartuig. Bovendien kan je beroep doen op verschillende vormen van financiële ondersteuning en vrijstellingen.

Lokaal niveau

Een stad, gemeente, heemkring of andere erfgoedvereniging kan ook op lokaal niveau een inventaris opmaken van het aanwezige waardevolle erfgoed. Zo’n lokale erfgoedinventaris kan de basis vormen van een gemeentelijk of stedelijk erfgoedbeleid zodat het erfgoed meegenomen wordt in de lokale ruimtelijke planning, in de toeristische ontwikkelingen, …

Sommigen steden, gemeenten en zelfs provincies bieden bovendien financiële ondersteuning aan eigenaars en beheerders voor het behoud en beheer van waardevol niet-beschermd erfgoed. Voor meer informatie hierover neem je contact op met je gemeente of stad.

Mondiaal niveau

Werelderfgoed kan zowel cultureel als natuurlijk erfgoed zijn dat mondiaal gezien uitzonderlijk en onvervangbaar is. Alleen erfgoed dat ingeschreven is op de Werelderfgoedlijst van UNESCO mag de titel Werelderfgoed dragen.

Om als Werelderfgoed erkend te kunnen worden, vraagt UNESCO dat een site op gepaste wijze beschermd wordt en dat er rond deze site een zogenaamde bufferzone wordt afgebakend. Dit zorgt er voor dat belangrijke ontwikkelingen die invloed kunnen hebben op de site worden opgevolgd.

Welke rol het agentschap speelt in de bescherming en het behoud van de Vlaamse sites op de Werelderfgoedlijst lees je op deze pagina.

Erfgoedstatuut opzoeken

Twijfel je welk statuut een bepaald onroerend goed in Vlaanderen heeft? Dan kan je dat opzoeken via de Inventaris van het Onroerend Erfgoed of het Geoportaal.  Ben je niet vertrouwd met deze websites, dan leggen we graag even voor je uit hoe je het statuut van een bepaald goed opzoekt.